Gisteren nam prof. Walter Geerts officieel afscheid van de Academia Belgica in Rome. Hij is er sinds 2003 directeur en stuwde het instituut tijdens die periode in een hogere versnelling. Dat gebeurde met heel wat initiatieven, gaande van ingrijpende bouwkundige renovaties tot talrijke culturele en wetenschappelijke activiteiten. Walter Geerts wordt vanaf 1 oktober opgevolgd door prof. Wouter Bracke.
De Academia Belgica in Rome ontstond in 1930, ter gelegenheid van het huwelijk van prinses Marie-José met prins Umberto van Italië. Verschillende landen waren toen reeds in Rome vertegenwoordigd door een wetenschappelijke of culturele instelling, met de steun van de Italiaanse regering.
Ook België ontdekte het belang van een intellectuele en artistieke ambassade in Italië: enerzijds om de relaties tussen Italië en België te bevorderen en anderzijds om onderdak te bieden aan onderzoekers en Belgische kunstenaars die zich in Rome wilden vestigen. De Academia Belgica zou tevens het Belgisch Historisch Instituut te Rome (BHIR) – gesticht in 1902 – en de net opgerichte Nationale Stichting Prinses Marie-José (SPMJ) huisvesten.
De Academia Belgica kreeg in 1939 haar actuele zetel; een gebouw ontworpen door de architecten Gino Cipriani en Jean Hendrickx en gesitueerd is in een elegante wijk aan de Via Omero, aan de rand van Villa Borghese. Later zouden ook de Nederlandse, Roemeense en nog later de Egyptische, Deense en Zweedse instellingen zich hier vlakbij vestigen.
De voorbije decennia heeft de Academia Belgica aan verschillende generaties kunstenaars en onderzoekers de gelegenheid gegeven hun vorming in Rome te vervolmaken. Hun publicaties hebben bijgedragen aan de vooruitgang van de historische en filologische kunsten en wetenschappen. De Academia heeft ook deelgenomen aan archeologisch onderzoek, o.a. aan opgravingen in Alba Fucens (Abruzzo) en in Ordona (Puglia).
Het is zelfs zo dat de geschiedenis van de Belgische opgravingen in Italië nauw verbonden is met die van de Academia Belgica. Drie van haar directeurs (Fernand De Visscher, Charles Verlinden en Joseph Mertens) hebben na het eind van Wereldoorlog II actief gewerkt om België van een opgravings- en studieplaats in Italië te verzekeren.
Dankzij de tussenkomst van Fernand De Visscher verkreeg België in 1949 de toelating om op de site van Alba Fucens in Abruzzo opgravingen te doen. De opgravingen begonnen een jaar later onder de leiding van Joseph Mertens.
Begin jaren ’60 kreeg Charles Verlinden toelating om op de site van Ordona in Puglia opgravingen te doen. Deze campagnes werden voortgezet tot in 1993, onder leiding van Joseph Mertens. Na de dood van Fernand De Visscher in 1964, werd een “Belgisch centrum voor archeologisch onderzoek in Midden-en Zuid-Italië opgericht.
De professoren archeologie van de vier toenmalige Belgische universiteiten beheerden de opgravingsplaatsen van Alba Fucens en Ordona. Om zijn activiteitenterritorium te verbreden en de opening van een nieuwe opgravingslocatie in Midden-Italië aan te vragen, stichtte het centrum in 1977 de ‘Eenheid van Etruskisch-Italiaanse studies’. De directie was in handen van prof. Roger Lambrechts. Hij kreeg in 1978 de toelating om in Artena, zowat 30 km buiten Rome, opgravingen te verrichten.
De viering van het vijftigjarig bestaan van de Academia Belgica gaf aanleiding tot twee academische zittingen: een in Brussel in het Paleis van de Academiën op 25 mei 1989 in aanwezigheid van prins Albert, de huidige Belgische koning; de andere in het gebouw van de Academia Belgica in Rome op 20 november 1989, in aanwezigheid van de koning en de koningin en de president van Italië. Ter gelegenheid van de zestigste verjaardag van de Academia Belgica werd een alumnivereniging opgericht: de Amici Academiae Belgicae Romae .
In 1997, en daarna van 2002 tot 2006, werden er belangrijke renovatiewerken aan het gebouw van de Academia Belgica uitgevoerd, dit onder de bescherming van de Regie der Gebouwen. Het waren de eerste verbouwingswerken die toegelaten werden sinds de stichting van de Academia. Dankzij deze werken beschikt het gebouw nu over alle moderne comfort zoals airconditioning en toegang tot het internet. Het gebouw werd ook gebruiksvriendelijker ingericht.
Sinds haar oprichting is het de doelstelling van de Academia Belgica de Italo-Belgische relaties zowel op wetenschappelijk als op cultureel vlak te verbeteren. De Academia Belgica werkt daarvoor samen met het Belgisch Historisch Instituut in Rome en de Stichting Prinses Marie-José.
De Academia Belgica doet dit door onderdak te bieden aan Belgische onderzoekers of kunstenaars die in Italië hun werk komen vervolledigen en door Belgische kunst- en wetenschappelijke realisaties van een hoog niveau voor te stellen aan het Italiaanse publiek.
Zo is de Academia Belgica in het hart van Rome uitgegroeid tot een unieke ruimte voor onderzoek, creatie, samenwerking en promotie. Het instituut beschikt over een wetenschappelijke bibliotheek van meer dan 80.000 volumes en over een muziekzaal. Voorts worden ook jaarlijks de beurzen Stipendia academiae belgicae uitgereikt aan doctorandi of aan jonge onderzoekers.
Sinds 2006 beschikt de Academia ook over lokalen bestemd voor seminaries en masterklassen, die door professoren van Belgische universiteiten worden gegeven voor een korte periode. De Academia fungeert daardoor vooral als een ontmoetingsplaats voor de Belgische, Italiaanse en buitenlandse academische kringen in Rome.
De Academia Belgica huisvest tevens Belgische onderzoekers of kunstenaars die hun werk in Rome voortzetten voor kortere of langere periodes (gaande van enkele weken tot een jaar). Voor de kamers wordt er voorrang aan beursstudenten gegeven.
De Academia herbergt gewoonlijk professoren en onderzoekers die een universitair diploma aan een Belgische universiteit of Hogeschool hebben behaald. Zij moeten wel grondig verantwoorden waarom hun onderzoeksproject in Rome moet plaatsvinden. De Academia huisvest tevens kunstenaars van verschillende disciplines (plastische kunstenaars, schrijvers, musici,…).
De Academia beschikt over 16 enkele of dubbele kamers voorzien van een internetaansluiting en met een eigen badkamer. Een volledig uitgeruste keuken, een living en een wasruimte zijn ter beschikking van de residenten. Het gebruik van deze faciliteiten is in de prijs van het verblijf inbegrepen. Lakens en badhanddoeken worden voorzien.
Naast de 16 kamers is er ook een klein appartement met keuken en slaapkamer. De toegang tot de leesruimte van de bibliotheek is dag en nacht mogelijk voor de residenten. De Academia stelt tevens een muziekkamer met geluidsisolatie ter beschikking van de residenten. Er is geen atelier voor plastische kunsten aanwezig: plastische kunstenaars werken grotendeels buitenshuis.
De Academia ontvangt regelmatig colloquia in het kader van het cultureel akkoord dat getekend werd door Italië met de Franse Gemeenschap en de Vlaamse gemeenschap. Ze maakt bovendien deel uit van de Unione internazionale degli Istituti di Archeologia, Storia e Storia dell’Arte in Roma, die 34 buitenlandse academies in Rome en 10 Italiaanse instituten groepeert.
De Academia is een voortrekker van dit netwerk waarbinnen ook gemeenschappelijk onderzoek wordt gedaan. Regelmatig worden er in de Academia Belgica concerten, tentoonstellingen en lezingen georganiseerd om hoogstaande Belgische culturele, wetenschappelijke of artistieke realisaties aan het Romeinse publiek voor te stellen. Deze voorstellingen worden meestal georganiseerd in samenwerking met conservatoria, universiteiten en Belgische culturele instellingen.
De grote drijvende kracht achter vele realisaties van de jongste jaren was afscheidnemend directeur Walter Geerts. Hij publiceert en doceert over de Franse en Italiaanse literatuur (19de eeuw – heden en was tot 1992 hoogleraar Italiaanse literatuur aan de Rijksuniversiteit Utrecht en sindsdien hoogleraar Italiaanse en vergelijkende literatuur aan de Universiteit Antwerpen.
Hij was tevens gasthoogleraar aan de universiteiten van Messina, Bari, Montreal, Witwatersrand, de University of Texas en de University of Pennsylvania, Philadelphia. In 2003 werd hij directeur van de Academia Belgica.
Academia Belgica
Via Omero 8, Rome
www.academiabelgica.it
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 28 september 2012. Bekijk het origineel.