In het Centraal Museum in Utrecht is nog tot 31 december 2011 een speciale collectiepresentatie te zien met als thema ‘Utrechters dromen van Rome’. Daarin wordt bijzondere aandacht geschonken aan een heleboel topstukken van internationale allure die weergeven hoe de Utrechtse Oude Meesters al vanaf de 16de eeuw werden geïnspireerd door hun Italiaanse collega's. Op hun beurt vormden zij een inspiratiebron voor de 17de-eeuwse Hollandse Meesters als Rembrandt, Johannes Vermeer en Frans Hals. Voordat de typische Hollandse schilderkunst van de 17de eeuw in steden als Amsterdam en Haarlem tot bloei kwam, was Utrecht namelijk hét schilderkunstig centrum van de Noordelijke Nederlanden. ‘Utrechters dromen van Rome’ toont de ontwikkeling van deze unieke schilderstraditie.
Het Centraal Museum beheert de belangrijkste en meest complete verzameling Utrechtse Oude Meesters ter wereld. Dat de Utrechtse schilderkunst haar gelijke niet kent, wordt duidelijk tijdens een wandeling door acht geheel vernieuwde zalen met topstukken uit de collectie van het Centraal Museum. Utrecht was lange tijd het belangrijkste geestelijke, economische en culturele centrum van de Noordelijke Nederlanden. Voor de geschiedenis van de stad is in de nieuwe opstelling een speciale zaal ingeruimd. Aan de hand van schilderijen, tekeningen, beelden en een 19de-eeuwse maquette van de Dom wordt de unieke plaats die de Domstad tot de 17de eeuw innam benadrukt.
Al vroeg in de 16de eeuw werden de Utrechtse schilders aangetrokken door Italië. Jan van Scorel, de beroemdste Noord-Nederlandse schilder van zijn tijd, bereikte Rome al in 1522. Nadat hij Rafaël als conservator van de Vaticaanse collecties had opgevolgd, raakte hij beïnvloed door de Renaissance schilderstijl van de Italianen. Bij zijn terugkeer beïnvloedde Scorel met zijn vernieuwde manier van schilderen vele tijdgenoten, maar ook latere generaties schilders uit Utrecht en daarbuiten. Alle topstukken van Scorel uit de collectie van het Centraal Museum worden in de nieuwe opstelling getoond.
In het begin van de 17de eeuw raakte een groep Utrechtse schilders in Rome beïnvloed door de ‘Meester van het licht’, Caravaggio. Bij terugkomst introduceerden deze zogenaamde Caravaggisten een geheel nieuwe manier van schilderen, waarbij de nadruk ligt op de sterke licht-donkercontrasten, waar Rembrandt later zo bekend om zou worden. De werken van de Utrechtse Caravaggisten, waar het Centraal Museum een omvangrijke verzameling van bezit, zijn uniek binnen de schilderkunst van de Noordelijke Nederlanden.
Ook op Utrechtse schilders die nooit over de Alpen gingen is de Italiaanse schilderkunst van grote invloed geweest. Abraham Bloemaert, ‘De vader van de Utrechtse Schilderschool’, had een enorm atelier, waar een groot deel van de Utrechtse schilders werd opgeleid. Dezen reisden af naar het Italië en beïnvloedden de schilderstijl van hun meester met de daar opgedane kennis. Uit Bloemaerts zeer gevarieerde oeuvre zijn de verschillende invloeden die hij heeft ondergaan duidelijk zichtbaar. Zijn faam reikte zo ver dat zelfs de Vlaamse grootmeester Peter Paul Rubens een bezoek bracht aan zijn atelier.
Bloemaerts tijdgenoot Joachim Wtewael was de belangrijkste vertegenwoordiger van het Maniërisme in de Nederlanden. Zijn pastelkleurige werken met een veelheid aan geïdealiseerde figuren in gekunstelde houdingen vormden een voorbeeld voor latere generaties schilders. In een aparte kamer krijgen de topstukken van de meester de aandacht die ze verdienen. In deze zaal worden tevens enkele meubels uit Wtewaels huis tentoongesteld. Door de gehele opstelling zijn topstukken uit de collectie toegepaste kunst te zien.
'Utrechters dromen van Rome'
Italiaanse invloeden op de Utrechtse Oude Meesters
Tot 31 december 2011
Centraal Museum
Nicolaaskerkhof 10, 3512 XC Utrecht
Telefoon: 030-2 362 362
Fax: 030-2 332 006
E-mail: info@centraalmuseum.nl
Download hier een PDF-bestand met de kijkwijzer Utrechters dromen van Rome, bestemd voor het voortgezet onderwijs (ca. 8,7 Mb). Deze is ook als boekje bij de kassa van het museum te verkrijgen.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 21 juni 2011. Bekijk het origineel.