In het auditorium van het Museo dell’Ara Pacis hebben deze week een aantal conferenties plaats onder het thema ‘Verborgen Rome – ondergrondse archeologische trajecten’. De toegang tot deze lezingen en videovoorstellingen is gratis. Tegelijk worden de komende dagen (tot en met 31 mei) ook een aantal unieke rondleidingen georganiseerd op archeologische sites en plekken die in normale omstandigheden niet toegankelijk zijn of waar je alleszins toch minder snel zal binnengeraken. Enkele locaties werden zelfs nooit eerder geopend voor het publiek. De rondleidingen gebeuren steeds in kleine groepjes van maximaal 25 mensen. Het is verplicht je vooraf aan te melden op het nummer 06 39 967 700 en er wordt een kleine toegangsprijs (5 euro per persoon) gevraagd. De gids krijg je er gratis bij. Er zijn meerdere rondleidingen per dag maar het spreekt vanzelf dat je niet lang moet wachten om te reserveren. In totaal gaat het om zowat 150 gidsbeurten op een dertigtal locaties. Met dit initiatief wil het stadsbestuur zowel de eigen inwoners als de geïnteresseerde bezoekers een unieke kijk bieden op de buitengewone oudheidkundige rijkdom van Rome.
Om het thema ‘Verborgen Rome’ op touw te zetten kwam er een unieke samenwerking tot stand tussen een aantal organisaties: de Musei Vaticani, de Pontificia Commissione di Archeologia Sacra, de Soprintendenza Archeologica di Roma, het Fondo Edifici di Culto del Ministero dell’Interno, Acea en de Fondazione Alda Fendi. Alleen dat al verdient navolging. Bij een positieve evaluatie is de kans erg groot dat het initiatief volgend jaar niet alleen zal worden herhaald maar zelfs zal worden uitgebreid. Het blijft immers een grote frustratie van de Romeinen dat ze de buitenwereld lang niet alle schatten kunnen tonen waarover ze beschikken. Hoe ongelooflijk het ook klinkt, momenteel is slechts een vrij beperkt deel van de Romeinse historische schatten permanent te bewonderen. Er ligt nog enorm veel historisch materiaal in kelders, opslagplaatsen en op tal van archeologische sites te wachten tot iemand alles eens netjes op een rijtje zet. Er is nog werk voor vele tientallen jaren en bovendien komen er voortdurend nieuwe vondsten bij en worden regelmatig nieuwe ontdekkingen gedaan.
In het programma ‘Verborgen Rome’ valt vooral het bezoek aan drie minder bekende Mithras-tempels op. Mithras was de god van het mithraïsme, een officiële godsdienst in het Romeinse Rijk, die vooral erg populair was bij Romeinse soldaten. De Mithrascultus, met zijn mystieke vormen van astrologie en zonnecultus (Mithras werd ook wel Sol Invictus, de onoverwinnelijke zon, genoemd), maakte gebruik van donkere, onderaardse, met wierook of kruidendampen gevulde tempels die fungeerden als mysterieuze vergaderruimten. Er werden initiatierites gehouden om nieuwe volgelingen in te wijden in de geheimen van de leer. Het mithraïsme was een geduchte rivaal van het in opkomst zijnde christendom. Uiteindelijk werd de cultus verboden onder invloed van het zegevierende christendom. Mithras was mogelijk gebaseerd op de Oud-Perzische god Mithra. De best bekende Mithras-tempel in Rome is deze van San Clemente, die zich onder de fundamenten van twee latere kerken bevindt. De meeste toeristen komen weleens een kijkje nemen op deze fraaie locatie.
Onder de vloer van de sinds vorig jaar opnieuw opengestelde kerk San Stefano Rotondo (Via di Santo Stefano Rotondo 7) werd tijdens recente opgravingen eveneens een goed bewaarde Mithras-tempel ontdekt. Die was waarschijnlijk verbonden met de nabijgelegen Castra Peregrina, een soldatenkazerne die ook fungeerde als postcentrum en van waaruit ook de gecodeerde bevelen van de keizers vertrokken naar de diverse legeronderdelen verspreid over het hele rijk. De Mithrastempel, daterend uit de tweede eeuw na Christus, bestaat uit een rechthoekige ruimte met twee banken aan de zijkanten. In het begin van de derde eeuw werd het gebouw zelfs nog uitgebreid. De muren zijn versierd met prachtige fresco’s van ondermeer de personificatie van de maan en andere hemellichamen.
Eén van de best bewaarde Mithras-heiligdommen in Rome is het Mitreo di Santa Prisca, dat zich bevindt onder een particuliere woning aan de Via di Santa Prisca 13. Het Mitreo di Palazzo Barberini (Via delle Quattro Fontane 13) werd reeds ontdekt in 1936 en is verspreid over meerdere ondergrondse gedeelten, daterend uit de tweede en derde eeuw na Christus. Dit unieke trio Mithras-tempels is een bezoek zonder meer waard.
Enkele andere interessante locaties die de komende dagen eveneens worden opengesteld: de Monte Testaccio of schervenberg, de Piramide van Cestius, de Necropolis van Santa Rosa, de Tombe Latina, de Catacombe van Vigna Chiaraviglio, de Catacombe van San Marcellino en Pietro, het stadion van Domitianus, het auditorium van Mecenas, het Acquedotto Vergine, de insulae van San Vincenzo (nog niet zolang geleden ontdekt tijdens de restauratie van de vroegere cinema Trevi), de Romeinse woning onder Palazzo Specchi en de gladiatorenkazerne Ludus Magnus. Ook worden de scavi onder diverse basilieken opengesteld, waaronder deze van de S. Maria Maggiore, de S. Giovanni in Laterano en de Santa Croce in Gerusalemme.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 28 mei 2009. Bekijk het origineel.