Vandaag viert de Romeinse tuinwijk Garbatella haar 90ste verjaardag. Deze, bij de meeste toeristen vrijwel onbekende wijk, ontstond officieel op 18 februari 1920 en dat wordt de hele maand gevierd door de inwoners en diverse verenigingen. Dat gebeurt met veel muziek, theater, optredens, tentoonstellingen, lezingen en vertelavonden. Het feestje is trouwens al enkele dagen aan de gang. De inwoners brengen de verhalen en tradities van hun grootouders in herinnering en vertellen over de vele legendes die de wijk rijk is. De inwoners hebben de voorbije 90 jaar gezien hoe hun buurt groeide zonder al te veel te raken aan de oorspronkelijke architectuur, al hebben speculanten in de jaren zeventig wel een aantal gebouwen afgebroken om er appartementen neer te zetten. Garbatella is geïnspireerd op de visie en de tuinstedenstijl van de Britse stedenbouwkundige Ebenezer Howard maar is volledig gerealiseerd door Italiaanse architecten. Garbatella bevindt zich op een glooiend terrein waar je aangenaam kan wandelen en is zeker een bezoek waard.
Kleine en grotere authentieke huizen uit het begin van de vorige eeuw, trappenpartijen, een drinkfonteintje en heel wat groen. Zo moet een aanzienlijk deel van de Romeinse buitenwijken er lang geleden hebben uitgezien en zo ziet het er hier, in Garbatella, vandaag nog altijd uit. Alleen de televisie- en schotelantennes en graffiti op de muren doen je beseffen dat de tijd hier grotendeels heeft stilgestaan maar toch niet helemaal.
Garbatella – sommigen vinden het zonder meer de mooiste wijk van Rome – is alleszins een stukje springlevend Romeins erfgoed. Heel wat vroegere en hedendaagse filmmakers hebben hier inspiratie opgedaan en gebruikten de wijk als decor voor hun verhaal. Hier praten buurtbewoners met elkaar, vertellen ze zittend in een stoel voor hun deur over hun dagelijkse beslommmeringen en staan ze de zeldzame toerist vriendelijk te woord. In kleine, vaak goed verborgen restaurantjes, betaal je een maaltijd zowat de helft van wat die in het centro storico kost.
Centraal in het feestgebeuren deze dagen staat Piazza Benedetto Brin. Dat is geen bijzonder maar wel een belangrijk plein. Het is hier dat koning Vittorio Emanuele op 18 februari 1920, vandaag precies 90 jaar geleden, de aanzet gaf voor de nieuwe wijk en er die dag een gedenksteen inmetselde. Daarop staat de tekst: “Per la mano augusta di S.M. il Re Vittorio Emanuele III l’Ente autonomo per lo sviluppo marittimo e industriale e l’Istituto delle case popolari di Roma con la collaborazione delle cooperative di lavoro ad offrire quieta e sana stanza agli artefici del rinascimento economico della capitale. Questo aprico quartiere fondano oggi. XVIII Febbraio MCMXX”. Vandaag, om 11 uur, geeft de Banda Policia Municipale een huldeconcert op het plein.
De eerste architecten van de wijk, Gustavo Giovannoni en Innocenzo Sabbatini, later bijgestaan door Costantino Costantini, Marcello Piacentini, Mario De Renzi, en Nori, doopten hun stijl Barocchetto. Ondanks het feit dat de wijk niet zo heel groot is, valt er toch wel wat te zien. Je kan er ondermeer een paar opmerkelijke kerken bezoeken en in het openbare park, de voormalige wijngaard Serafini, bevindt zich de ingang naar de catacomben van Commodilla, met een klein kerkje uit het einde van de 4de eeuw en een begraafplaats. Tot de meer moderne realisaties behoort de Fontana di Carlotta – recent nog eens gereinigd van de graffiti – maar dat is een plaag die ook andere Romeinse buitenwijken teistert.
Garbatella behoort tot het stadsdeel Municipio XI, waarvan ook Ostiense, Valco San Paolo, Navigatori, Tor Marancia, Tre fontane, Grottaperfetta, Appia Antica Nord, en Appia Antica Sud deel uitmaken. De wijk is gebouwd tussen 1920 en 1940. Een deel ervan bestaat uit stervormige appartementgebouwen, aan de rand staan twee opmerkelijke appartementgebouwen waarin een openbare hal en een bioscoopcomplex zijn geïntegreerd. Voor de rest lijkt het er een beetje op of de ontwerpers midden in de stad een dorp wilden ontwikkelen.
Er zijn veel open binnenhoven, balkons, en overal bevinden zich trappen en smalle straatjes, inclusief omhooggehangen wasgoed, waardoor je je eerder in Zuid-Italië waant dan in Rome. Louter stedenbouwkundig is Garbatella beslist een boeiende ervaring, maar bouwkundig zijn grote delen van het gebied helaas verwaarloosd, al is daarin de laatste tijd weer wat beterschap vast te stellen. Veel vooroorlogse sociale woningen zijn gedurende lange tijd nauwelijks onderhouden geweest. De huurstop die na de oorlog lange tijd is toegepast zorgde voor verwaarlozing. Gelukkig is de jongste jaren een lichte ommekeer merkbaar.
Het feestprogramma van Garbatella kan je hier downloaden
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 18 februari 2010. Bekijk het origineel.