Op zaterdag 13 december wordt in Leuven (Erasmusplein, lokaal MSI 03.18) een studiedag georganiseerd over de Romeinse wereld in de tweede eeuw na Chr. Het programma ziet er als volgt uit.
– 9.45 u.: onthaal in de hal op het gelijkvloers.
– 10.15 u.: Prof. Dr. Luc Van der Stockt (K.U. Leuven):
De Griekse literatuur in de tweede eeuw n. Chr.: eppur si muove!
De gouden glans van de Klassieke Periode verduisterde nogal eens het zicht op de eigen glinstering van de Griekse literatuur in deze periode. Tot in de benaming ‘Tweede Sofistiek’ toe, klinkt de vergelijking met de Gouden Eeuw door, én het negatieve oordeel: ‘gewogen en te licht bevonden’. De literatuur van de tweede eeuw was nochtans een voorname speler in het maatschappelijke en culturele veld van die periode. Ze getuigt daarbij van traditionalisme en imitatie, maar ook van vernieuwing. Vaak is ze intelligent, zelfs wanneer ze bizar lijkt. Neem nu de discussie over de vraag ‘Moet een gastheer plaatsen toewijzen aan zijn gasten, of laat hij dat best over aan zijn gasten zelf?’: het blijkt dat Plato het antwoord biedt op een toenmalig probleem van etiquette…
– 11.00 u.: Prof. Dr. Wim Verbaal (UGent):
Latijnse letteren in de tweede eeuw: hoogte-, diepte- of keerpunt?
De tweede eeuw van onze jaartelling geldt binnen de tumultueuze geschiedenis van het Romeinse rijk als een periode van rust en zekerheid. Deze stabiliteit lijkt met name de Griekse cultuur en letteren ten goede te zijn gekomen. In de Latijnse wereld heerst daarentegen een vrijwel algemene stilte en ten aanzien van de enkele auteurs van wie de werken tot ons zijn gekomen, zijn de meningen en waarderingen sterk verdeeld. Wat gebeurde er in de wereld van de Latijnse letteren? Waar komt deze stilte vandaan? Verborg zij de kiemen van een nieuwe bloei? Of gaat het om vermoeidheid en uitdoving? En wat kan deze schijnbare tegenspraak tussen de maatschappelijke rust en de literaire flauwte ons over de aard van de Romeinse literatuur leren?
– 11.45 u.: Prof. Dr. Hans Hauben (K.U. Leuven):
Joden en christenen van Traianus tot Marcus Aurelius
Terwijl het Romeinse Rijk onder de Antonijnen een lange zomer van vrede en voorspoed beleeft, breidt het jonge christendom zich gestadig uit. Het jodendom, dat rond de erawisseling nog de mogelijkheid in zich droeg een wereldgodsdienst te worden, plooit zich – mede ten gevolge van een reeks mislukte opstanden – meer en meer op zichzelf terug, al blijft het op vele plaatsen een inspiratiebron voor monotheïstische heidenen. Joden en christenen groeien nu definitief uit elkaar, een proces waarvan de joden-christenen uiteindelijk het gelag zullen betalen. De heiden-christenen bouwen, na de ontreddering van de jaren 60 van de voorgaande eeuw, hun organisatie definitief uit, al worden ze geplaagd door ernstige interne meningsverschillen. De Kerk, die kan terugvallen op een internationaal netwerk, trekt al grote leidersfiguren aan (Ignatius van Antiochië, Irenaeus van Lyon, …), terwijl apologeten als Justinus Martyr haar in hogere kringen aanvaardbaar trachten te maken. Toch ziet zij zich geconfronteerd met een groeiend wantrouwen vanwege de Romeinse autoriteiten, wat haar bijzonder kwetsbaar maakt. De beroemde Pliniusbrief en het antwoord van Traianus zijn op dit vlak documenten van onschatbare waarde.
– 12.45 u.: broodjeslunch (voor wie zich inschrijft)
– 14.00 u.: AVRA-voorzitter Guido Cuyt:
Vlaanderen in de tweede eeuw n. Chr.: een Gouden Eeuw?
De tweede eeuw n. C. wordt in onze streken gekenmerkt door de afwezigheid van oorlog, met uitzondering van de invallen van de Chauken rond 170 n. C. Deze bloeiperiode vertaalt zich in een hoge materiële welstand waarvan we de afspiegeling zien in de steden, de baandorpen, de graven, en zelfs op het platteland.
– 14.45 u.: Dr. Inge Uytterhoeven (K.U. Leuven):
Wonen in de Romeinse wereld
In de 2e eeuw n. C. bereikt het Romeinse Rijk zijn absolute uitbreiding. De Romeinse aanwezigheid laat zich in de verschillende regionen van het Imperium niet alleen gevoelen in de publieke architectuur die het ‘Romeinse’ stadsbeeld bepaalt. Lokale aristocraten gebruiken namelijk ook hun private woningen om hun ‘Romeinse’ karakter te beklemtonen. De algemene uitbouw van hun luxueuze huizen, de gebruikte bouwmaterialen en -technieken, evenals de rijke muur- en vloerdecoratie, sluiten duidelijk aan bij Romeinse tradities.
– 15.30 u.: Prof. Dr. Willy Clarysse – Jeroen Lauwers (K.U. Leuven)
Culturele identiteit en oppositie
In de tweede eeuw n. C. viel een culturele identiteit niet zonder meer samen met de ethnische identiteit. Hoewel de Romeinen al lang het politieke gezag bekleedden, bleef de Griekse cultuur de toon aangeven. Met een elitaire opvoeding, die ook op de Romeinse bovenklasse een grote aantrekkingskracht uitoefende, bestendigden de Grieken een culturele hegemonie die ze al sinds de klassieke periode genoten. De Griekse elite keek dan ook met trots, maar ook met weemoed, terug op het roemrijke verleden. Kunstenaars en schrijvers imiteren de grote voorgangers, reflecteren op de exploten van lang vervlogen tijden en trachten zelfs het klassieke taalgebruik in ere te houden. Toch pasten de Grieken zich wel degelijk aan de nieuwe situatie aan: uit de restanten van het grote verleden kozen ze deze elementen die voor hun tijd zinvol waren. Hun Griekse identiteit beleefden ze in de context van het Romeinse wereldrijk, maar toch ook in oppositie met de Romeinen zelf, die slechts laatkomers waren in de wereld van het hellenisme.
De organisatie is in handen van het Nederlands Klassiek Verbond, afdeling Vlaams-Brabant.
De toegang tot de lezingen is gratis, maar het NKV vraagt vooraf in te schrijven bij dr. Herbert.Verreth: Herbert.Verreth@arts.kuleuven.be of 016/22.07.40. Wie wil deelnemen aan de broodjeslunch, dient vóór 5 december 7,50 euro te storten op het rekeningnummer van NKV Vlaams-Brabant, 001-4041508-79.
Meer informatie over de lezingen is te vinden op de website van het Nederlands Klassiek Verbond: http://users.telenet.be/nkv
De lezing van Guido Cuyt over Vlaanderen in de 2de eeuw na Chr. wordt nog eens overgedaan voor de Volkshogeschool Elcker-Ik op donderdag 30 april 2009 om 13.30 u.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 9 december 2008. Bekijk het origineel.