De stad Rome gaat in de loop van volgend jaar uit 68 drukke straten de kasseien weghalen en deze straatbekleding vervolgens herplaatsen in een aantal voetgangersgebieden in de stadskern. Drukke wegen zoals de Via Nazionale, de Viale Aventino en de Via IV Novembre waar de kasseien verdwijnen, krijgen een asfaltlaag. De weggehaalde kasseien zullen gebruikt worden voor de herbekleding van 113 andere en kleinere straten, meestal in het historische centrum. Onder meer de Via dei Condotti en een gedeelte van de Via del Corso horen daar als eerste bij.
Het zogeheten sampietrini-plan is een initiatief van burgemeester Virginia Raggi die de traditionele bestrating van de historische straten in Rome weer in ere wil herstellen. Het is vooral de bedoeling dat bepaalde stedelijke weefsels die in het verleden werden geschonden door ze bijvoorbeeld zonder meer te asfalteren, opnieuw op uniforme wijze met elkaar zullen worden verbonden, zoals onder meer de Via dei Condotti.
Vele kasseien zullen elders worden verwijderd, doorgaans op drukkere wegen in de stadsrand, sommigen zullen worden vervangen door nieuwe exemplaren. Volgens Raggi heeft Rome nog nooit eerder een dergelijke grootschalige wegenbouwkundige ingreep meegemaakt. Het plan is het resultaat van een langdurig overleg waarbij behalve het kabinet van de burgemeester, ook allerlei diensten zoals Openbare Werken, Archeologie, Mobiliteit, enz. betrokken waren. Tijdens de voorstelling van het plan benadrukte Raggi dat alle geplande interventies reeds de goedkeuring van de bevoegde autoriteiten hebben en het plan dus volgens schema kan worden uitgevoerd. In Rome doen dergelijke uitspraken toch altijd even de wenkbrauwen fronsen.
De werkzaamheden zullen in de loop van 2020 beginnen. De eerste kassei-interventies zijn voorzien in de Via IV Novembre en de Viale Aventino om de straatstenen vervolgens te herpositioneren in de Via del Corso. Komen daarna snel aan bod: Piazza San Giovanni, de Via dei Santi Quattro, de Via Santo Stefano Rotondo, de Via di San Paolo della Croce en de Via di Santa Sabina naar Piazza Cavalieri di Malta. Delen van Piazza della Repubblica, Piazzale Ostiense en Piazza di Porta Maggiore zijn niet opgenomen in het sampietrini-plan omdat ze een complexer ontwerp vereisen.
De typische Romeinse straatbekleding in kassei, de zogenaamde sampietrini, wordt al eeuwenlang gebruikt. Het eerste gedocumenteerde gebruik in Rome was tijdens het bewind van paus Pius V (1566-1572), maar het was paus Sixtus V (1585-1590) die de harde stenen massaal inzette voor het effenen van de belangrijkste straten van Rome. Dat was een betere oplossing dan de andere verhardingen op dat moment, toen vooral de doorvoer van rijtuigen belangrijk was. Vervoer doorheen Rome moest vooral voor de elite op een zo vlot mogelijke manier verlopen.
Ook paus Sixtus IV (1471-1484) zou zowat honderd jaar eerder al hebben geëxperimenteerd met het verharden van de straten. Hij liet eerst bakstenen gebruiken, maar zou al snel hebben ingezien dat kasseistenen veel duurzamer waren. In de loop van de volgende twee eeuwen zouden de stenen van porfier of basalt worden gebruikt om de hoofdstraten van Rome systematisch te plaveien omwille van de duurzame en superieure kwaliteiten van deze steensoorten. Kasseien waren door hun gladdere en sterkere oppervlak ook beter geschikt voor rijtuigen. Bovendien wordt het grondoppervlak niet volledig bedekt, waardoor regenwater gemakkelijker kan wegsijpelen. Kasseien passen zich ook gemakkelijk aan de ongelijkheden van de straat aan. Bij werkzaamheden zijn de steentjes vrij vlot te verwijderen, in tegenstelling tot asfalt dat altijd moet worden kapot gebroken.
Negatieve punten zijn dat de grond na verloop van tijd onregelmatig wordt en dat de kasseitjes bij regenweer zeer glad kunnen zijn. Mede daardoor zijn sampietrini eigenlijk niet geschikt voor straten waar het verkeer met hoge snelheid rijdt. In Rome is dat dus nog in heel wat straten het geval. Reeds in juli 2005 verklaarde Walter Veltroni, de toenmalige burgemeester van Rome, dat de sampietrini-bestrating verschillende problemen veroorzaakte. Door het slordig terugplaatsen van de kasseien tijdens wegenwerken werd het grondoppervlak bovendien steeds gevaarlijker, vooral voor gebruikers van scooters en bromfietsen.
Grote voertuigen zorgen bij hogere snelheden ook voor veel lawaai als ze op kasseien rijden en het aanhoudende drukke autoverkeer veroorzaakt op sommige plaatsen zelfs zoveel trillingen dat gebouwen beschadigd geraken. Het slechte wegenonderhoud van de jongste jaren heeft de problemen uiteraard niet opgelost. Veltroni besliste toen al om de sampietrini in de drukke straten zoveel mogelijk te verwijderen, maar dat is er in vele gevallen nooit van gekomen. Nu onderneemt Raggi dus een nieuwe poging.
Ingrepen die in het verleden toch werden uitgevoerd op de pleinen en straten van Rome bleken echter niet altijd een verbetering, maar wijzigden het wegdek en het stadsgezicht zelfs in negatieve zin. We geven er één voorbeeld van. De straten in Trastevere hadden tot het einde van de vijftiende eeuw geen enkele vorm van plaveisel of verharding. Het was paus Sixtus IV die de eerste aanzet gaf voor het verharden van de belangrijkste straten en pleinen in Trastevere, al zou het nog een hele tijd duren vooraleer het zover was.
Op Piazza di Santa Maria in Trastevere creëerde men destijds een hellend vlak met één sterke helling en een serie secundaire hellingen, via zich herhalende motieven en patronen. Door de structuur van het wegdek kon het regenwater wegvloeien naar vier grote afvoerroosters, zodat het plein (dat in een overstromingsgebied ligt) niet overstroomde. Dat kwam onder andere omdat er, in het grootste deel van de bestrating, geen cement tussen de stenen zat. De hiervoor gebruikte techniek is echter verloren gegaan.
Omstreeks 2000 werd beslist de bestrating van Piazza di Santa Maria in Trastevere te vernieuwen. Het grootste deel van het plein was ook toen al een voetgangerszone en de originele sampietrini verkeerden na al die eeuwen nog steeds in een vrij goede staat, ook al omdat de kasseitjes nooit verwijderd werden. Het stadsbestuur publiceerde in 2003 een boekje waarin werd aangekondigd dat bij de restauratie van het bekende plein weliswaar originele sampietrini zouden gebruikt worden, maar dat die wel in een ander patroon zouden worden geplaatst dan in Rome gebruikelijk is, dus niet in overeenstemming met de karakteristieke kenmerken van de oorspronkelijke Romeinse traditie.
Niet iedereen was daar gelukkig mee en er kwam veel kritiek op de plannen. Ook op architecturaal en praktisch vlak was het niet zo slim om alle tradities opzij te schuiven. Nadat het toenmallige stadsbestuur de plannen doordreef, heeft Rome het plein sindsdien alweer moeten opbreken en heraanleggen wegens wateroverlast.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 26 juni 2019. Bekijk het origineel.