Het project werd al meermaals aangekondigd en evenveel keer uitgesteld maar nu is de restauratie van het Colosseum toch eindelijk officieel begonnen, al zal het nog een tijd duren vooraleer de bezoekers daarvan iets merken. De werken zullen drie jaar duren. Het monument blijft tijdens de restauratie open voor bezoekers. Het project kost 25 miljoen euro, een bedrag dat volledig wordt betaald met privégeld. Ondernemer Diego Della Valle, onder meer eigenaar van het luxeschoenenmerk Tod’s, betaalt de volledige som ondanks het feit dat sponsors in Italië btw moeten betalen op hun giften.
In ruil voor zijn gulle bijdrage mag Della Valle het Colosseum gedurende 15 jaar gebruiken voor reclamedoeleinden. Een eerste stap die vermoedelijk al snel zal worden gezet is het afdrukken van het logo of andere bedrijfspubliciteit van de fabrikant op de toegangstickets voor het Colosseum. Ondertussen gebeuren er in en rond het Colosseum nog steeds archeologische opgravingen. Met spectaculaire resultaten, zo blijkt uit de eerste resultaten van de jongste campagne.
De restauratie van het Flavische Amphitheater werd reeds in 2010 aangekondigd en moest starten in maart 2011. Dat zou normaal ook gebeurd zijn maar diverse juridische procedures zorgden steeds opnieuw voor uitstel. Zo was er protest van de vakvereniging van restauratoren omdat Diego Della Valle het werk wilde uitvoeren met gewone, weliswaar gespecialiseerde aannemers. De beroepsvereniging vond dat ze werd genegeerd en diende een klacht in omdat ze vreesden “dat het Colosseum onherroepelijk zou worden beschadigd door al die onkundige arbeiders”.
Eind vorig jaar stelde de rechtbank de gedaagde partij, het ministerie van Erfgoed, in het gelijk: een restauratiewerker is zeker nodig voor beelden of mozaïeken, maar niet noodzakelijk voor het herstellen van gevels. Een gelukkige uitspraak voor Rome want Della Valle had inmiddels al gedreigd uit het project te stappen, wat de stad, die tegen een hoge schuldenlast aankijkt, in begrotingsproblemen gebracht zou hebben. Want de restauratie van het monument is echt wel nodig.
Het Colosseum is de voorbije jaren meermaals gereinigd – de laatste grote schoonmaakbeurt gebeurde naar aanleiding van het Heilig Jaar 2000 – maar het is 73 jaar geleden dat er nog eens een dergelijke grootschalige restauratie plaatsvond. Niet alleen de buitengevel wordt aangepakt, ook de wandelgangen en het ondergrondse gedeelte van het monument worden onder handen genomen. Ook de verlichting en infrastructuur worden gemoderniseerd. Er komt onder meer een gloednieuw informatie- en opvangcentrum voor bezoekers nabij de Boog van Constantijn en de voet van de Celio. Daarin worden de ticketverkoop voor het Colosseum, het Forum Romanum en de Palatijn ondergebracht, evenals een boekwinkel en nieuwe openbare toiletten. Alleen al dit nieuwe servicecentrum slorpt 4,6 miljoen euro van het budget op.
Ondertussen is enige ongerustheid ontstaan omdat de meters dikke betonnen funderingsplaat waarop het Colosseum rust misschien scheurtjes vertoont of zelfs lichtjes zou verschoven zijn. Daardoor zou het monument aan de zuidelijke zijde dertig tot veertig centimeter meer overhellen dan enkele jaren geleden. De schade zou worden veroorzaakt door de trillingen van het autoverkeer en, in mindere mate, door de metro. Voor de wetenschappelijke milieubeweging Legambiente is die vaststelling nog maar eens de aanleiding om te eisen dat de Via dei Fori Imperiali en de omgeving van het Colosseum permanent verkeersvrij worden gemaakt. Dagelijks rijden gemiddeld 3.500 auto’s langs het amphitheater. Legambiente wijst tevens op de gevaren van smog. De stenen van het Colosseum raken steeds meer aangetast. De fijne deeltjes roet van de uitlaatgassen vreten het gesteente langzaam maar zeker weg. De vereniging pleit ervoor de komst van Metrolijn C aan te grijpen voor een doortastende structurele aanpak van de situatie. De situatie is meer dan dringend. Het wordt tijd dat de politici enige moed opbrengen en doen wat nodig is. Het is nu of nooit, klinkt het alarmerend.
Van een verkeersvrije Via dei Fori Imperiali kan je momenteel alleen op zondag genieten. Dat idee werd precies dertig jaar geleden ingevoerd door de toenmalige burgemeester Luigi Petroselli, die de archeologische en culturele zone tenminste één keer per week wilde voorbehouden aan voetgangers. Hij zag het belang in van de archeologische site rond het stadhuis en wilde op termijn een volledig op elkaar aansluitende archeologisch gebied creëren, vanaf het Capitool, het volledige Forum Romanum en het Colosseum. Ook de afschaffing van het gemotoriseerde verkeer op de Via dei Fori Imperali stond op het programma.
De plannen van Luigi Petroselli gingen echter niet door. Petroselli, wellicht de meest populaire Romeinse burgemeester van de vorige eeuw, stierf in 1981 onverwacht aan een hartaanval. Hij was toen amper 49 jaar en pas twee jaar burgemeester. Ondanks dat korte mandaat blijft de naam Petroselli onlosmakelijk verbonden met een unieke, intense en vruchtbare periode in de geschiedenis van Rome. Hij besefte als geen ander dat Rome bezig was op enkele tientallen jaren tijd te vernietigen wat haar voorouders gedurende vele eeuwen voordien hadden opgebouwd. De bescherming en herwaardering van de vele monumenten en archeologische vindplaatsen werden tijdens Petroselli’s bestuur een forse versnelling hoger geschakeld en vanuit zijn kantoor in het Capitool werd het ene na het andere originele idee de wereld ingestuurd. Tevens werd de aanzet gegeven voor een aantal grootschalige openbare werken en ingrepen die de komende jaren zouden worden uitgevoerd. Maar de volledige afschaffing van het autoverkeer op de Via dei Fori Imperiali – door de burgemeester toen al omschreven als een zorgelijke noodsituatie – heeft Petroselli dus niet meer kunnen realiseren en geen van zijn opvolgers is tot dusver dapper genoeg geweest om dat te doen.
Bij dit alles zou men nog vergeten dat er in en rond het Colosseum nog steeds archeologische opgravingen gebeuren. Recent vonden niet alleen de voorbereidende werken voor de nieuwe metrolijn C plaats – waarbij tot dusver niets spectaculairs werd ontdekt, in tegenstelling tot op Piazza Venezia – maar de jongste opgravingscampagne aan het monument brachten wel structuren van middeleeuwse woningen aan het licht. Lang na de keizertijd, tijdens de Middeleeuwen, kende het Flavische Amphitheater immers een tweede leven. De machtige Romeinse familie Frangipane, gebruikte het Colosseum tussen de 12de en 13de eeuw als militair bolwerk voor onder meer de controle van de toegangswegen naar het stadshart. Later werden er ook woningen verhuurd.
Tijdens de jongste opgravingscampagne werd ook een geavanceerd systeem ontdekt voor het verzamelen en opslaan van regenwater. Het bestond uit goten met twee niveaus, die dienden om het overtollige water af te voeren, het vervolgens te zuiveren en daarna weg te sluizen naar een speciale opslagtank. Archeologen noemen het een belangrijke ontdekking die meer licht werpt op de organisatie van het dagelijks leven in de nadagen van het Colosseum. Tot nog toe was er geen bewijs dat in de Middeleeuwen hydraulische infrastructuur werd gebruikt. Tijdens de voorbije campagne werd ook een stuk van een oorspronkelijke vloer uit de eerste eeuw blootgelegd. In een paar ontdekte tegels waren fraaie edelstenen verwerkt. In eentje werd het haarfijne gelaat van Apollo gegraveerd. Er werden ook bergkristallen en glazen voorwerpen ontdekt.
Uit nieuw onderzoek op grotere diepte blijkt dat de structuur van het Colosseum nog veel steviger en groter is dan altijd werd gedacht. De oorspronkelijke fundamenten bestaan uit enorme blokken travertijn van twee meter lang en vijftig centimeter dik. Die grote hoeveelheid stenen bevinden zich op hun beurt op een ingenieus systeem van twee gigantische platforms van telkens zowat dertien meter dikte. Op die massieve constructie rust het hele Colosseum. De bedoeling is een stukje van dit gebied uit te graven en te integreren in het toekomstige Museum van het Colosseum.
Het Colosseum heeft in de voorbije twintig eeuwen heel wat te verduren gekregen. Aardbevingen zorgden meermaals voor stevige opdoffers maar het ampitheater bleef al die tijd mooi overeind. De zwaarste aardbeving had plaats op 9 september 1349. En omdat Rome nooit zonder beroemde schrijvers is geweest die er toevallig op bezoek waren, bestaat er ook van deze ramp een officiële getuige: de dichter Francesco Petrarca. Feit is dat het Colosseum als gebouw zijn tijd ver vooruit was. Het slaagde er niet alleen in om verschillende sporten en spelen (tot de reconstructies van zeeslagen toe) probleemloos te laten plaatsvinden voor een groot publiek maar bood de toeschouwers dankzij onder meer een geavanceerd zonweringssysteem een voor die tijd ongezien comfort.
We besluiten met een prettig Colosseo-nieuwsje: op deze pagina vind je een aantal foto’s van een man die met maar liefst 200.000 legoblokjes zijn eigen Colosseum bouwde. Die heeft het alleszins nog erger van Rome te pakken dan wij…! Met dank aan lezer Jo Cops voor het bezorgen van deze legotip.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 20 augustus 2012. Bekijk het origineel.