Liefhebbers van de auteur Dan Brown die in Rome de Angels & Demons -route volgen (jawel, die bestaat al een tijdje, dit na het succes van zowel het boek als de gelijknamige film) hebben pech: de Chigi-kapel, die een voorname rol speelt in het verhaal, wordt al een tijdje gerestaureerd en staat gedeeltelijk in de steigers. Wanneer bezoekers enigszins beteuterd voor de afsluiting in de kapel blijven staan, weet je wel dat ze eigenlijk voor de locatie van Angeli e Demoni komen. De officiële toer, met begeleiding, is overigens niet bepaald goedkoop. Veel mensen doen de route dan ook op eigen houtje en zoeken hun weg doorheen de stad.
De Chigi-kapel behoorde toe aan de rijke bankiersfamilie Chigi ten tijde van de Renaissance. Hij werd ontworpen door Rafaël Santi. Hier werden de broers Agostino en Sigismondo begraven. Ook de graftombes, die – en dat maakt het een beetje geheimzinnig – ontworpen zijn in de vorm van piramides) zijn van de hand van Rafaël. De latere paus Alexander VII (Fabio Chigi, paus van 1655-1667) gaf Bernini de opdracht de kapel af te werken door de plaatsing van de beelden “Habakuk en de Engel” en “Daniël en de leeuw”. Je vindt de kapel in de kerk Santa Maria del Popolo.
Volgens het oorspronkelijke ontwerp moest er in de vloer een koperen rooster worden aangelegd. Hierdoor zou er een verbinding gerealiseerd zijn tussen de tombes in de crypte onder de vloer van de kapel en de stem van de priester die aan het altaar de misviering hield. Toen Fabio Chigi aan Bernini de opdracht gaf ontstond echter het idee om een tondo in de vloer te maken. In de tondo wordt een menselijk skelet met vleugels afgebeeld. De tekst spreekt boekdelen: ‘Mors aDCoeLos’ wat zoveel wil zeggen als ‘van de dood naar het hemelse leven’. Als je alleen de hoofdletters van de tekst leest dan krijg je MDCL dus 1650. Dit is het jaar dat deze vloer werd gelegd. Voor het Vaticaan was dat bovendien een Heilig Jaar.
In de tondo zie je ook het wapenschild van de familie Chigi. Het was de bedoeling van Alexander VII om de twee beelden van de profeten die nog gehakt moesten worden door verschillende beeldhouwers te laten maken. Behalve Gian Lorenzo Bernini moest ook Alessandro Algardi een beeld afwerken. De paus was ervan overtuigd dat beide kunstenaars door de onderlinge concurrentie nog beter hun best zouden doen. Maar nog vooraleer Algardi aan zijn opdracht kon beginnen stierf hij, zodat Bernini ze alletwee mocht maken.
Boven het altaar in de kapel heeft Sebastiano del Piombo de geboorte van Maria geschilderd. In de hoeken van de kapel zijn vier nissen met beelden van profeten. Twee ervan, ‘Jonas en de walvis’ en ‘Elia’, zijn door Lorenzetto naar een ontwerp van Rafaël gemaakt. In de Galleria Borghese bevindt zich een beeld uit de oudheid van een jongetje met een dolfijn. Het is op dit beeld dat Rafaël zijn Jonas heeft gebaseerd. De twee profeten, Habakuk en Daniël, behoren tot het latere werk van Bernini. Het is in die periode dat hij een volledig eigen stijl ontwikkeld.
Volgens het verhaal werd Daniël in een leeuwenkuil geworpen, waar hij zes dagen zou blijven. In de kuil zaten zeven leeuwen, die men dagelijks twee lijken en twee schapen te gaf. Na enkele dagen hield men op met de leeuwen te voederen, zodat ze Daniël zouden verslinden. In Judea leefde toen de profeet Habakuk. Hij was met wat groenten en enkele broden op weg naar het veld om het aan de maaiers te brengen. Een engel van God gaf Habakuk echter de opdracht de maaltijd naar Babel te brengen, naar Daniël in de leeuwenkuil. Habakuk antwoordde: ‘Heer, ik ben nooit in Babel geweest en die leeuwenkuil is mij onbekend.’ Toen greep de engel hem bij de haren vast en droeg hem met de snelheid van de geest naar Babel, waar hij hem boven de kuil plaatste.
Bernini baseert zich nauwgezet op dit verhaal. Hij heeft weliswaar slechts één leeuw uitgehakt en die likt de voet van Daniël. Een probleem voor Bernini, die graag grote beelden maakte, was dat de nissen van de kapel niet al te groot zijn. Daarom werd het beeld van Jonas van Lorenzetto uit de nis bij de deur gehaald en verplaatst naar een andere nis. Zo kon Bernini de vrijgekomen ruimte gebruiken voor een van zijn beelden. Zo ontstond de mogelijkheid om beide Bernini-beelden diagonaal tegenover elkaar te plaatsen en ze op elkaar te laten reageren. Eeuwen later zou thrillerauteur Dan Brown er gebruik van maken om ze de weg te laten wijzen naar een duister Vaticaans complot.
De engel die bij Habakuk komt aangevlogen (de nis rechts van het altaar) wijst met zijn hand naar de schuin tegenoverstaande Daniël. De vinger van Habakuk is gericht op de arbeiders op het land waar hij zijn mandje met voedsel naar toe wil brengen. Daniël kijkt naar boven, waar in de lantaarn God de Vader is afgebeeld. De houding van het lichaam van Daniël is buitengewoon ingewikkeld. De inspiratiebron voor deze vreemde, gedraaide houding heeft Bernini gevonden in de beroemde Laocoön-beeldengroep die zich nu in de Vaticaanse musea bevindt. In de kapel zie je ook nog de dierenriem en de vier seizoenen, waarvan er twee nauwelijks nog te zien zijn. Links en rechts bevinden zich twee piramides van bruin marmer met daarop twee medaillons, maar niet van goud.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 20 augustus 2009. Bekijk het origineel.