Bebloemde kransen, aromatische oliën, wierookgeuren die naar het hoofd stijgen… In de klassieke Oudheid, net zoals in onze huidige maatschappij, vergezellen parfums kleine en grote gebeurtenissen uit het leven en laten een spoor na van een droom naar luxe en verleiding. De parfums van de Oudheid, vaak bezongen in teksten en beelden, en mooi gestaafd door duizenden elegante flesjes, werden nooit uitvoerig bestudeerd, behalve in enkele geïsoleerde en beperkte publicaties. Het Koninklijk Museum van Mariemont organiseert van 7 juni tot 30 november 2008 een uitzonderlijke tentoonstelling die een overzicht wil bieden van de bestaande kennis over de parfums van de Oudheid.
Producten met een ongeëvenaarde rijkdom, maar wel moeilijk te vatten en die tot op heden nog nooit het onderwerp van een voorstelling aan het publiek zijn geweest. Alle aspecten uit het leven van een parfum zullen worden opgeroepen, van de fabricatie tot de omstandigheden waarin het wordt gebruikt: gymnasia en banketten, markten en woningen, feesten en begrafenissen. De tentoonstelling heeft veel internationale medewerking van specialisten gekregen en van grote Europese musea. Ze wordt begeleid door een rijkelijk geïllustreerde en bijzonder volledige wetenschappelijke catalogus.
Deze tentoonstelling wil de diversiteit van het gebruik van parfum in de sociale, medische, religieuze context in beeld brengen. Het doen en laten rond dit product is een waardevolle getuige van de structuren en de voorstellingswereld van de klassieke beschavingen. De expo neemt de bezoeker mee voor een geurige wandeling door het antieke Griekenland, langs de kusten van het Middellandse Zee-gebied tot Etrurië en Gallië, met haltes in Athene, Alexandrië en Rome, en probeert de bezoeker zo de krachten, invloeden en mysteries van antieke reukwaren te doen opsnuiven.
De tentoonstelling zal ook de concrete aspecten van het antieke reukwerk belichten, zoals de ingrediënten en hun herkomst, nabij of onbereikbaar, de werkwijze en geheimen van de ontwerpers, de handel in de reukwaren en de wegen die ze afleggen tussen het atelier van de parfumeur en de alkoven van het vrouwenverblijf. De organisatoren verklaren dat deze vernieuwende kijk op de parfums van de Oudheid meer dan een ijdel en vluchtig genoegen zal scheppen; zij zal de bezoeker toelaten de diepere betekenis van de geuren te herontdekken: de hoop op een eeuwige jeugd en geluk. De Oudheid ruiken is misschien één van de betere manieren om ze ook te beginnen begrijpen.
De tentoonstelling begint met een presentatie van de basisbeginselen van de antieke parfumerie: de omgeving van verse planten en aromaten, olie-achtige parfums, harsen (wierook) die gebruikt worden als geurige rook. De meest voorkomende productieprocessen, ingrediënten en de eigenschappen daarvan laten een wereld opengaan van bekende en minder bekende namen: roos, iris, viooltje, lelie, saffraan, mirte, biezen, ladanum, mirre, styrax, nardus, kaneel, benzoë, xylobalsamon, torkruid, opopanax,… Op basis van de receptuur van diverse schrijvers is te bepalen welke bestanddelen en welke werkwijze nodig is om geurige olie te bereiden. Die teksten maken het mogelijk om de functie van de bestanddelen te reconstrueren, maar ook om de mode en smaak voor geuren in de Oudheid terug op te roepen. Een hulpmiddel daarbij is de hedendaagse chemische analyse, waardoor we sneller de gebruikte producten kunnen herkennen.
In de oude beschavingen in het Nabije Oosten was het maken en het gebruik van parfums al heel ver ontwikkeld, iets wat steeds beter begrepen wordt door moderne onderzoekers. In de Griekse geschiedenis vinden we de eerste verwijzing naar geparfumeerde olie (op rozenbasis) in de gedichten van Homerus. Vanaf de 6de eeuw ontwikkelen continentaal Griekse steden, vooral Korinthe (en meer oostwaarts vooral sommige eilanden (Rhodos, Samos, Cyprus), een heel gamma parfumflesjes geïnspireerd op afbeeldingen en soms op materiaal van elders, zoals Egypte of Perzië. Dergelijke voorwerpen zijn meestal gevonden in graven en werden ook naar het westen geëxporteerd. In Etrurië zijn ze namelijk in grote aantallen gevonden. Vervolgens wordt de aandacht verlegd naar Italië: welk gebruik maakten de Etrusken van parfums of wierookbranders? Etruskische grafschilderingen, reliëfs of aardewerk laten zien welke geloven en gebruiken gekoppeld werden aan aangename geuren in deze cultuur.
Parfums en wierook werden in de Griekse beschaving frequent gebruikt. Voor de Klassieke Oudheid gaan we terug naar Athene omdat de overvloed aan bronnen een meer gedetailleerd verhaal geeft van de toenmalige gebruiken. Feit is dat praktisch alle Atheners geuren gebruiken om op te vallen. Van mannen en jongens in het gymnasium of bij het spel der verleiding, tot vrouwen en meisjes, in vrouwenverblijf en agora. Parfums zijn trouwens een onmisbare ingrediënt bij de huwelijksceremonie. Afbeeldingen en voorwerpen geven ook aan hoe belangrijk parfumflesjes waren bij begrafenisrituelen. Wierook wordt voor heel veel doeleinden gebruikt, tijdens openbare en privé-rituelen.
De mythen zijn daarbij een duiding voor de symbolische waarde van geuren. Het gebruik van parfum en wierook is af te leiden van beschilderingen op vazen en andere voorwerpen. Het Hellenistisch tijdvak kende een grote doorbraak naar het Oosten, met nieuwe handelsroutes naar streken met exotische voortbrengselen zoals kaneel, mirre en wierook. De al getoonde toepassingen van parfum en wierook blijven de hele Hellenistische periode doorgaan, maar op andere manieren volgens de gangbare mode en smaak van de tijd. Afbeeldingen daarvan op vazen verdwijnen, maar aardewerk beeldjes zijn erg populair en houden ons zo op de hoogte van de gebruiken. Medici gebruiken geuren bij therapeutische behandelingen.
Recente opgravingen in Délos, Paestum en Pompeï hebben overblijfselen aan het licht gebracht van werkplaatsen van parfumeurs. Vooral de vondsten op Délos maken een reconstructie mogelijk van het werkkader van deze ambachtslui. Op een aantal, beroemde, fresco’s wordt het parfumeursberoep afgebeeld. Bloemenkronen en bladerkronen zijn een bron van aangename geuren en het maken ervan is een weliswaar beperkte, maar toch onmisbare bezigheid in de hele Oudheid. Uit de Romeinse tijd stammen veel afbeeldingen van het werk en het materiaal van de “coronarius”.
Het Keizerlijke Rome verzamelt alle producten van de wereld en het tonen van luxe wordt pasmunt. Parfums, vooral exotische geuren, zorgen dat velen mee kunnen doen aan het opbod. De verpakking wordt ondertussen alsmaar luxueuzer, een indicatie van de prijs van de inhoud. Nieuwe technieken veranderen het totale beeld van parfumflesjes: geblazen glas komt in de plaats van keramiek. Bepaalde gebruiken doorstaan alle tijden (de rol van parfum bij verleiding bijvoorbeeld), andere zijn typisch voor het Romeinse rijk, zoals de openbare- en privébaden, die een geweldige opgang maken. Het zijn complexen waar het nuttige met het aangename wordt verenigd en parfum vindt daar bijna vanzelfsprekend een plaats. Wierook is altijd aanwezig bij elke cultus: planten horen bij het offer en bloemslingers versieren het altaar. En in de provincies? Je krijgt te zien hoe het er aan toe ging in Romeins Gallië, zowel voor het privé gebruik als in het openbare leven, bij wereldse en geestelijke toepassingen.
Parfums van de Oudheid
Roos en wierook langs de Middellandse Zee
Tentoonstelling 7 juni – 30 november 2008
MUSÉE ROYAL DE MARIEMONT
Chaussée de Mariemont 100
B – 7140 MORLANWELZ
Tél. 0032 (0)64 21 21 93
Fax 0032 (0)64 26 29 24
http://www.musee-mariemont.be
Tentoonstelling open elke dag behalve maandagen
die geen feestdagen zijn, van 10 tot 18 uur van juni tot september
en van 10 tot 17 uur van oktober tot december
Toegang 4 euro; 2 euro voor studenten; 3 euro voor 60+.
Audiogids
beschikbaar.
Geleide bezoeken mogelijk (reservatie bij de pedagogische dienst)
Extra: Ateliers rond de reuk (juli en augustus), een geurige, audio-begeleide wandeling in het park
Inlichtingen:
* Afdeling Public relations :
Per telefoon : 064/27.37.58 – 064/27.37.62
Per email : relations.publiques@musee-mariemont.be
* Pedagogische dienst :
Per telefoon : 064/27.37.84 of 064/27.37.48
Per mail : service.pedagogique@musee-mariemont.be
Geïllustreerde (franstalige) catalogus verkrijgbaar
Met de auto:
– Van Brussel: E19, uitrit 20 (Feluy), N59 richting Thuin, vervolgens richting Fayt-Lez-Manage en Mariemont.
– Van Charleroi en Mons: E42, uitrit 18bis (Chapelle-Lez-Herlaimont), N59 richting Thuin, vervolgens richting Fayt-Lez-Manage en Mariemont
Er is voldoende parkeerruimte rond het museum.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 12 juni 2008. Bekijk het origineel.