Tjdens opgravingen aan de voet van de zuil van Trajanus zijn overblijfselen ontdekt van woningen uit de zesde eeuw v. Chr. De woningen waren verdeeld in kleine kamers, gebouwd in opus spicatum, met stenen gerangschikt in visgraatmotief. Deze gebouwen werden in de eerste eeuw na Chr. omgevormd tot een architectonisch complex dat werd gebruikt als opslagplaats voor voedsel. Dat gebouw werd later op zijn beurt afgebroken om plaats te maken voor het Forum van Trajanus. De ontdekking van de voormalige magazijnen voegt weer een nieuwe pagina toe aan de geschiedenis van Rome.
De Romeinse bevolking, die in de eerste eeuw al was aangegroeid tot zowat een miljoen inwoners, was in grote mate afhankelijk van een vlotte en goed georganiseerde voedselvoorziening. Daarin waren de Romeinen ware meesters. Het ontdekte voedselmagazijn werpt een nieuw licht op de manier waarop voedsel werd bewaard. De oorspronkeijke gebouwen zijn vanuit historisch oogpunt eveneens belangrijk omdat ze meer vertellen over de topografie en stedenbouw in het prille Rome. Een gedeelte van de structuur uit de eerste eeuw was al ontdekt in 1932 maar die werd toen bedekt door de betonnen platen van de nieuwe rijweg. Ook de grootste kamer van de opslagplaats aan de noordzijde van de zuil van Trajanus verdween toen onder het beton.
Bovenop de oorspronkelijke gebouwen en het voedselcomplex werd ook nog een middeleeuwse begraafplaats ontdekt. Op deze plaats bevond zich de crypte van de kerk San Niccolò de Columna, de reden waarom de archeologen hier verscheidene skeletten en menselijke overblijfselen vonden. De kerk werd omstreeks 1540 afgebroken. De zuil van Trajanus heeft nog dienst gedaan als klokkentoren voor deze kerk. Later werd het een uitkijktoren. In 1487 liet paus Sixtus V een bronzen beeld van de apostel Petrus op de zuil plaatsen. Dat staat er vandaag nog altijd. Het oorspronkelijke bronzen beeld van keizer Trajanus verdween al in 363.
De zuil van Trajanus werd gebouwd tussen 107 en 112 na Chr. en werd door keizer Trajanus zelf ingewijd in 113 n. Chr. De triomfzuil vertelt het verhaal van de overwinning van Trajanus op het opstandige Dacië (het huidige Roemenië) tijdens de Dacische Oorlogen (101-102 en 105-106 n.-a Chr.). Om plaats te maken voor de zuil werd een volledige heuvel afgegraven. De bas-reliëfs zijn van een uitzonderlijke kwaliteit en detaillering en daardoor meesterwerken van de beeldhouwkunst. De kunstenaar is onbekend maar het kan Apollodorus van Damascus geweest zijn, die ook het Forum van Trajanus en de Markten van Trajanus heeft ontworpen. De diepte van het reliëf is 5 cm.
Er staan ongeveer 2.500 mensen afgebeeld. De afbeeldingen moeten niet als een realistische weergave van de oorlogshandelingen worden gezien, maar als een epische verwerking ervan. De keizer zelf is zowat zestig keer afgebeeld, maar nooit tijdens een gevechtshandeling. De reliëfs vormen een belangrijke bron voor onze kennis van het Romeinse leger. De 29,78 meter hoge zuil bestaat uit 18 blokken marmer met een doorsnede van 3,70 m. Binnenin bevindt zich een wenteltrap van 185 treden, die naar het platform boven op de zuil leidt. Er zijn 43 nauwe gleuven aangebracht voor de lichtinval. De zuil is omwille van veiligheidsredenen slechts zeer uitzonderlijk voor het publiek toegankelijk. De zuil staat op een voetstuk van 5,4 m hoog en 5,5 m in het vierkant. Het heeft een deur naar grafkamer van Trajanus. Hierin werd de gouden urn van Trajanus (in augustus 117) geplaatst, evenals deze van zijn vrouw Pompeia Plotina, enkele jaren later.
Op de voet van de zuil bevindt zich de volgende inscriptie:
SENATVS·POPVLVSQVE·ROMANVS
Senaat en volk van Rome
IMP·CAESARI·DIVI·NERVAE·F·NERVAE
Aan de imperator, de Caesar Nerva, zoon van de goddelijke Nerva
TRAIANO·AVG·GERM·DACICO·PONTIF
keizer Trajanus, zegevierend in Germanië en Dacië, hoge-
MAXIMO·TRIB·POT·XVII·IMP·VI·COS·VI·P·P
priester, 17de keer tribuun, zesde keer imperator, zesde keer consul, vader des vaderlands
AD·DECLARANDVM·QVANTAE·ALTITVDINIS
Om aan te geven hoe hoog
MONS·ET·LOCVS·TANT<IS·OPER>IBVS·SIT·EGESTVS
de heuvel was die voor dit werk is weggehaald
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 19 oktober 2013. Bekijk het origineel.