Het najaar begint zich stilaan aan te kondigen en die periode is ook voor heel wat uitgevers het geschikte moment om hun nieuwe uitgaven te lanceren. Met de boekenbeurs van Antwerpen in het vooruitzicht mogen we dus de komende maanden alweer een aanzienlijke oogst aan boeken verwachten. Eentje dat nu reeds in de winkels ligt is Marcus Aurelius, de Keizer-Filosoof, van Anton van Hooff. Marcus Aurelius (121-180) geldt, naast zijn voorgangers Augustus en Trajanus, als een modelkeizer. Hij zou de laatste ‘goede’ regeerder zijn geweest. Met het keizerschap van zijn zoon Commodus trad volgens de traditie het verval in. Dit beeld leeft tot op heden voort en zien we ondermeer ook terug in de film Gladiator, de kaskraker uit 2000 van Ridley Scott.
Marcus Aurelius was echter een man met twee gezichten: behalve nobele vorst was hij ook een pragmatisch heerser die verantwoordelijk was voor brute christenvervolgingen. Zijn meedogenloze optreden tegen de barbaren in Midden-Europa zou hem tegenwoordig voor het Internationaal Strafhof in Den Haag brengen. In dit nieuwe boek wordt de volledige heerschappij van Marcus Aurelius beschreven. De auteur plaatst de keizer in het tijdsbeeld en de cultuur van toen.
Anton van Hooff (1943) was tot 2008 hoofddocent klassieke geschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen.Hij publiceerde onder andere over Caesar, Polybius, banditisme, Spartacus en zelfdoding in de Oudheid. Hij schrijft voor diverse kranten en tijdschriften, en hij geeft lezingen over onderwerpen uit de klassieke geschiedenis. Sinds zijn pensionering doceert hij klassieke talen aan het Stedelijk Gymnasium Nijmegen. Al eerder verschenen van zijn hand de boeken Nero & Seneca en Athene.
Marcus Aurelius Antoninus, heette oorspronkelijk Marcus Annius Verus. Hij werd geboren in Rome op 26 april 121 en overleed in Vindobona, het vroegere Sirmium, vandaag Wenen op 17 maart 180. Hij was keizer van het Romeinse Rijk van 161 tot aan zijn dood. Zijn regeringsperiode werd gekenmerkt door epidemiexebn en veelvuldige oorlogen langs de grenzen van het keizerrijk. Marcus was de held van de armen, want hij verlaagde de belastingen en stichtte scholen, ziekenhuizen en weeshuizen. Als stoxefcijn geloofde Marcus Aurelius dat een moreel leven tot rust zou leiden en dat gematigdheid en tolerantie de kwaliteit van het leven zouden verbeteren.
Marcus Aurelius werd eerst door zijn gelijknamige grootvader en vervolgens (met recht van opvolging, samen met Lucius Verus), nog bij het leven en op verlangen van keizer Hadrianus, door diens troonopvolger, Antoninus Pius, als zoon geadopteerd. Hij huwde in 145 zijn nicht Faustina , dochter van Antoninus Pius, en stelde na diens dood in 161 op eigen gezag zijn adoptiefbroer Lucius Verus (in 169 kinderloos overleden) als medekeizer aan.
Onder nominale leiding van de passieve Verus voerden generaals als Avidius Cassius van 163 tot 165 met succes oorlog tegen de Parthen, waarbij zij Mesopotamixeb bezetten en tot in Medixeb doordrongen. Maar in 166 nam het Romeinse leger uit het oosten een besmettelijke ziekte mee terug, die vijftien jaar lang de bevolking van Europa decimeerde. Hetzelfde jaar begonnen de aanvallen van Germaanse volken (vnl. Marcomannen en Quaden) aan de Midden-Donau, die Marcus Aurelius, met tussenpozen, tot zijn dood toe moest afslaan. Die veldslagen staan afgebeeld op de relixebfs van de Marcus Aurelius-zuil in Rome. De oorlogen leidden tot een bijna ondraaglijke financixeble belasting, die een algemene verarming als gevolg had. In Voor-Azixeb liet Avidius Cassius zich in 175 tot keizer uitroepen, maar deze werd na drie maanden door zijn eigen troepen gedood.
Hoewel van nature tot studie en een beschouwelijk leven geneigd, toonde Marcus Aurelius, overtuigd stoxefcijn en (incidentele christenvervolgingen ten spijt) humaan wetgever, zich als regent en opperbevelhebber plichtsgetrouw en capabel. Toen hij stierf, volgde Commodus, een van de weinige in leven gebleven kinderen uit zijn gelukkig huwelijk met Faustina, hem zonder oppositie op. Zoals het later heette, in strijd met een (achteraf geconstrueerd) x91adoptiesysteemx92. Reeds op zeer jeugdige leeftijd kwam Marcus Aurelius in contact met de filosofie van de Stoa, die zijn leven inhoud zou geven. Als keizer hield hij de laatste tien jaar van zijn leven tijdens zijn lange en zware veldtochten een filosofisch dagboek bij: Ta eis heauton = Aan zichzelf (de titel is niet van de auteur), dat na zijn dood werd uitgegeven.
Deze zeer persoonlijke aantekeningen, die niet of nauwelijks geredigeerd en niet gesystematiseerd zijn, laten hem kennen als één van de nobelste figuren uit de klassieke oudheid. De filosoof op de troon zocht en vond in zijn wijsgerige overtuiging verhaal en steun voor de ongemakken van het leven en voor de zware verantwoordelijkheid die zijn hoge positie hem oplegde. Evenals dat van de door hem vereerde Epictetus is ook Marcus Aureliusx92 stoxefcisme vooral een praktische levensfilosofie. Een richtsnoer voor het bestaan vindt hij gegeven in de oude stoxefsche spreuk: volg de natuur. De natuur is in laatste aanleg zowel rationeel als goddelijk. De mens kan zich dus getroost schikken in het onvermijdelijke en berusten in de anonimiteit van het rationele natuurlijke gebeuren.
Dat betekent: leven met de goden, met het goddelijke dat in de natuur zowel als in de mensheid aanwezig is. Voor het innerlijk leven moet men ervan uitgaan dat alleen de rationele vermogens waarde hebben. Aan ons gebruik daarvan kan niemand tornen. Al het andere is eigenlijk irrelevant. Men moet daarom vergevend tegenover zijn medemensen staan, die alleen uit onwetendheid nalaten het goede te doen.
Je kan de zieleroerselen van Marcus Aurelius integraal downloaden via volgende link (Nederlandse versie):
http://www.arsfloreat.nl/documents/Overpeinzingen.pdf
Marcus Aurelius, de Keizer-Filosoof
Auteur: Anton van Hooff
Uitgever: Ambo-Anthos
Richtprijs: 22,95 euro
ISBN 9789026324154
Augustus 2012
Formaat 216 x 136 x 29 mm, paperback
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 6 september 2012. Bekijk het origineel.