Er lijkt dit jaar maar geen einde te komen aan de stroom interessante boeken die op een of andere manier ‘Rome’ als onderwerp hebben. Dat vinden we uiteraard niet erg. Nu heeft ook de bekende Nederlandse schrijver en classicus Fik Meijer een nieuw boek klaar.
Zopas verscheen ‘Via Appia – Met Horatius langs de koningin der wegen’. Hierin volgt hij het spoor van de dichter Horatius, die in 37 v. Chr. over de Via Appia reisde, vermoedelijk de meest beroemde Romeinse weg aller tijden.
Waarom is er nog geen boek over een van de beroemdste wegen ter wereld? Sinds 191 v. Chr. kunnen reizigers zonder onderbrekingen de bijna 550 kilometer van Rome naar Brindisi afleggen. Eerst deden alleen soldaten dat, later volgden leden van officiële delegaties, en heel veel handelaars, toeristen en pelgrims. Reisverslagen zijn er bijna niet, al is er wel een uitzondering: een satire van de dichter Horatius.
In 37 v. Chr. reisde Horatius over de Via Appia voor een diplomatieke missie. Fik Meijer volgt nu zijn spoor. Zijn nieuwste boek gaat over wagens en herbergen, kaarten en mijlstenen en over beroemde schrijvers en schilders die over de Via Appia hebben gelopen.
Daarnaast vertelt Meijer over de moord op de radicale volkstribuun Clodius, het levenseinde van Cicero, de slachting van de mannen van slavenleider Spartacus en de gevolgen van de Slag bij Cannae.
Maar ook over de inspanningen van verschillende keizers om de weg in goede staat te houden. Met behulp van kaarten en talrijke kleurenfoto’s van de belangrijkste bezienswaardigheden komt de Via Appia ook visueel tot leven.
De legendarische weg, die vandaag bekend staat als de Via Appia Antica, en die de Romeinen op een vlotte manier naar het zuiden bracht, doorkruist in de Romeinse regio nog steeds een gebied van zowat 3.800 hectare, rijk aan catacomben, baden, en aquaducten. Het is hier dat de oudheid werkelijk tot leven lijkt te komen.
De Via Appia blijft iedereen fascineren. Hoe vaak je ook in Rome kwam, de haast magische aantrekkingskracht van één van de meest unieke realisaties uit de oudheid blijft groot. De aanleg van de Via Appia begon in 312 v. Chr. door de censor Appius Claudius Caecus, naar wie de weg ook werd genoemd. De man zou maar wat trots zijn indien hij had geweten welke emoties zijn verbindingsweg vandaag nog steeds oproept.
De baan werd aangelegd om snelle troepenverplaatsingen mogelijk te maken, maar kreeg gaandeweg ook een enorm economisch belang, dit voor het vervoer van goederen en personen tussen Rome en Campanië en nog verder. De Via Appia liep eerst van Rome over Aricia naar Capua, werd in 296 v. Chr. geplaveid en omstreeks 244 v. Chr. als de Via Appia Nova verlengd tot Beneventum (Benevento) en ten slotte doorgetrokken tot Tarente (Taranto) en Brundisium (Brindisi).
De Via Appia was de voornaamste verkeersader van Zuid-Italië en liep zelfs door de Pontijnse moerassen. Vanwege het belang van de weg kreeg hij de bijnaam regina viarum (koningin der wegen), hoewel de landschappelijke schoonheid van het traject hierbij misschien ook wel een rol heeft gespeeld.
Tot in de zesde eeuw na Chr. was de weg in goede staat. Enkele gedeelten van de Via Appia Antica zijn ook nu nog intact. Over zowat 30 km (Rome-Albano) is hij ook voor auto’s berijdbaar en tot Benevento is het tracé nog nauwkeurig te volgen.
Zeker is dat de Via Appia een zeer drukke route was, waarover talloze zwaar beladen karren van en naar Rome rolden. De sporen hiervan vindt men nog steeds terug in het wegdek, verspreid over de hele route.
In de voorbije eeuwen was de Via Appia de plek bij uitstek waar romantische zielen te rade gingen bij een zachtglooiend landschap, monumenten vol vergane glorie en Couperiaanse ‘zondoorpoeierde’ cipressen.
In 1844 bezocht ook de jonge Charles Dickens (1812-1870) de Via Appia. Hij schrijft:
‘Twaalf mijlen lang klommen wij ononderbroken over heuvels en puinhopen, verwoeste en ingestorte grafmonumenten en tempels, kleine brokstukken van zuilen, friezen, sokkels, grote blokken graniet en marmer, verweerde, met onkruid begroeide bogen. Genoeg stenen om er een hele stad mee te bouwen, lagen verstrooid om ons heen. Soms stonden er muren in de weg, door schaapherders uit losse stukken opgestapeld, dan weer werd het doorlopen gehinderd door een greppel tussen wee puinhopen. Af en toe waren het brokstukken zelf die onder onze voeten wegrolden en het lopen moeilijk maakten. Maar het was altijd puin.’
Neen, op de manier van Charles Dickens zullen wij de Via Appia nooit meer zien of bewandelen…
Omdat het bij wet verboden was de doden te begraven binnen de stadsmuren, werden langs de wegen die de stad verlieten, vele grafmonumenten opgericht. Vanuit het centrum trokken processies naar de plaats van de lijkverbranding. Was de overledene een patriciër, dan namen niet alleen de nog in leven zijnde familieleden deel aan de processie, maar ook de voorouders gespeeld door acteurs met maskers gelijkend op de gezichten van die voorouders.
Daarna volgden mannen die voorstellingen droegen van wat de overledene in zijn leven had gedaan, en uiteindelijk de overledene zelf, gezeten in een draagstoel, het gezicht onbedekt. Het was niet alleen een heilige plicht waardig afscheid te nemen van de doden, er bestond ook een sterke behoefte de herinnering aan de overledene levend te houden met bouwwerken op plekken waar veel mensen ze konden zien, dus langs de invalswegen.
De familiegraven, zoals dat van de Scipii in het republikeinse tijdperk, leken soms zelfs op echte huizen en hadden geschilderde decoraties. Ze konden echter ook een andere vorm hebben, zoals die van een tumulus of een piramide.
De minder welvarenden konden zich reeds tijdens hun leven van een plaatsje verzekeren in een groot collectief graf, een columbarium, dat in de muren talrijke nissen voor urnen had.
Via Appia. Met Horatius langs de koningin der wegen
Auteur: Fik Meijer
Taal: Nederlands
Uitgeverij: Athenaeum
Eerste druk: oktober 2017
Aantal pagina’s: 320
ISBN10 9025 3082 87
ISBN13 9789 0253 0828 5
Prijs: 24,99 euro
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 19 november 2017. Bekijk het origineel.