Meer dan 200 deelnemers van over de hele wereld verzamelden deze week van 4 tot 6 december in Leuven voor een congres over het Concilie van Trente. Op 4 december was het 450 jaar geleden dat het Concilie van Trente werd afgesloten. Ondanks het stoffige imago kan de invloed van deze kerkvergadering moeilijk overschat worden, ook op cultureel vlak. Tot nog toe onderbelicht bleef de invloed van Leuvense theologen op het concilie. Ter gelegenheid van het congres wordt een tachtigtal oude drukken tentoongesteld, grotendeels afkomstig uit de eigen collectie van de universiteit. Het congres werd georganiseerd door de Katholieke Universiteit Leuven samen met onder meer de Europäische Melanchthon-Akademie Bretten (Duitsland) en het platform Refo500.
“Het is de eerste keer dat een congres zoveel katholieken én protestanten samenbrengt.” Tijdens het concilie zelf, dat van 1545 tot 1563 plaatsvond, kwamen protestanten nooit officieel aan het woord. Doel was namelijk een hervorming van de katholieke kerk van binnenuit, in de hoop om zo het schisma tussen katholieken en protestanten ongedaan te maken, wat uiteindelijk niet gelukt is” aldus professor Violet Soen van de Onderzoekseenheid Geschiedenis (KU Leuven).
Ter gelegenheid van het congres wordt in de Maurits Sabbebibliotheek, Charles Deberiotstraat 26 in Leuven een tachtigtal oude drukken tentoongesteld, grotendeels afkomstig uit de eigen collectie van de universiteit. Een deel daarvan focust op de aanloop naar de kerkhervorming, en op de eerste zittingsperiode van het concilie, dat immers in drie fasen plaatsvond. Reden voor het bijeenroepen van het concilie waren de misstanden in de kerk in de zestiende eeuw, zoals geestelijken die niet goed waren opgeleid en niet altijd even moreel hoogstaand waren. Ook moest er duidelijkheid komen rond verschillende geloofspunten die door de protestanten werden betwist. Veel inspiratie voor de discussies in Trente kwam uit Leuven.
De tentoonstelling belicht die invloed van Leuvense theologen of gezanten uit de Nederlanden. Die wordt namelijk een beetje onderschat in de internationale literatuur. In het tweede luik van de tentoonstelling, dat focust op de tweede zittingsperiode van het concilie, wordt dat heel duidelijk. “Dat was eigenlijk ook voor ons een revelatie. Zo is Ruard Tapper, de deken van Sint-Pieters, en ook professor aan de Faculteit Theologie, behoorlijk invloedrijk geweest” verklaart Wim François.
In de derde zittingsperiode van het concilie werden besluiten genomen die het aangezicht van de Kerk zouden veranderen: bisschoppen moesten voortaan een opleiding hebben genoten en werden niet meer automatisch uit de adel gerekruteerd. Geestelijken moesten celibatair blijven. “Een interessante figuur in die periode is de Leuvense theoloog Michael Baius: die man was inquisiteur en moest dus ketters veroordelen, en tegelijk lag hij zelf onder vuur vanwege zijn afwijkende denkbeelden. Op het concilie van Trente werkte hij weliswaar achter de schermen mee aan de catechismus, maar tijdens de algemene congregaties mocht hij zijn ideeën niet verdedigen” aldus Violet Soen.
De Kerk slaagde er dankzij het Concilie van Trente in haar morele en intellectuele invloed te behouden in de landen die katholiek waren gebleven. De invloed van het concilie op de geloofsbeleving in onze contreien en ver daarbuiten is enorm. Het concilie zette sterk in op de verplichte zondagsmis, de catechismus en de priesterseminaries, bedoeld voor het vormen van een katholieke elite. Het bevestigde het Latijn als kerkelijke taal bij uitstek, en ook geloofswaarheden als aflaten, heiligenverering en vagevuur werden verduidelijkt en bevestigd.
Ook de impact van het concilie op de kunst en cultuur in de katholieke landen was zeer groot: De barokke pracht en praal die nadien opdoken in de kerken, hebben rechtstreeks te maken met het concilie, dat immers stelde dat relieken en heiligenbeelden vereerd mochten worden, in tegenstelling tot in het protestantisme. Veel kunstwerken – denk bijvoorbeeld aan de schilderijen van Rubens – zouden niet denkbaar zijn geweest zonder het Concilie van Trente. De tentoonstelling toont ook de reactie uit lutherse hoek. En boeken die in de nasleep van het concilie werden gepubliceerd, zoals de catechismus van Trente en een zeldzame bijbeluitgave: de zogenaamde Sixtijnse Vulgaat – na de dood van paus Sixtus V had men getracht alle exemplaren te vernietigen, maar dit exemplaar is bewaard gebleven. (Bron: KU Leuven, Ine Van Houdenhove).
Leuven, de Lage Landen en het Concilie van Trente
Tot 6 februari 2014
Maurits Sabbebibliotheek
Charles Deberiotstraat 26, 3000 Leuven
Open van 8.30 tot 22 u., op zaterdag van 9 tot 13 u.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 7 december 2013. Bekijk het origineel.