Het gaat goed met de bouw van de in Rome reeds veelbesproken La Nuvola, een schitterend staaltje van moderne architectuur en vooral een bouwkundige uitdaging die momenteel wordt neergezet in de EUR-wijk. We hadden het al eerder over De Wolk (zie nieuwsbrief van 21 april 2009), een hypermodern congrescentrum dat in de toekomst behalve congresgangers vooral ook liefhebbers van moderne bouwkunst en architectuur naar de Via Cristophoro Colombo zal lokken. Inmiddels hebben burgemeester Gianni Alemanno en architect Massimiliano Fuksas de officixeble openingsdatum bekendgemaakt. Al moet een dergelijke mededeling in Rome altijd met de nodige omzichtigheid worden beoordeeld. Het zou in Rome immers niet de eerste keer zijn dat een officixeble opening wordt verschoven en daarna nog eens wordt verschoven. Het gebeurt ook dat zo’n opening wel degelijk plaatsvindt maar dat het gebouw in kwestie daarna meteen weer dicht gaat en er vervolgens gewoon wordt voortgewerkt. Een en ander heeft vaak te maken met de politieke spelletjes die er worden gespeeld en ook naderende verkiezingsdata zijn gewoonlijk uitstekend om sommige mensen flink nerveus te maken.
Het project van de Romeinse architect Massimiliano Fuksas was het winnende ontwerp van een architectuurwedstrijd die reeds in 1998 door het Romeinse stadsbestuur werd uitgeschreven. De bedoeling was het internationale imago van Rome op het vlak van internationale congressen en seminaries fors te versterken. Nog voor er ook maar één steen van het nieuwe gebouw was gelegd, groeide La Nuvola al uit tot een heuse stadslegende. Concreet ging het om een gigantische brok staal, teflon en glasvezel, op vernuftige wijze fijnmazig verweven tot een soort zweverige wolk van zowat 3.500 m2, geplaatst op een oppervlakte van ongeveer 10.000 m2. Fuksas wilde inderdaad letterlijk een wolk bouwen. Het ding zou er moeten uitzien als een wolk en zich ook als dusdanig gedragen. Er was nauwelijks iemand die kon begrijpen hoe je als bouwkundig ingenieur of aannemer zoiets in de praktijk zou moeten aanpakken. Aanvankelijk waren er meer architecturale raadsels dan oplossingen maar precies dat gegeven werd en wordt nog steeds handig uitgespeeld in de marketing en promotie van het toekomstige wolkencomplex. De aannemers en werfleiders hebben wel maanden moeten studeren over de manier waarop ze dit moesten realiseren.
In ieder geval is de definitieve datum voor de officixeble inauguratie van La Nuvola vastgesteld op 31 januari 2013. Dat geeft de vele bouwvakkers en technici dus nog een klein jaar de tijd om het complex af te werken. In de oorspronkelijke planning van het gebouw moest het congrescentrum eigenlijk drie jaar geleden al zijn afgewerkt. De internationale pers mocht een tijdje geleden al een kijkje nemen in het futuristische inwendige van de site. Achter de bijnaam La Nuvola schuilt één van de meest spectaculaire gebouwen die in lange tijd in Rome gebouwd werden. Tenzij er onverwachte technische moeilijkheden opduiken ziet de situatie op de bouwplaats er momenteel goed uit. Eerder waren er vooral problemen met een tekort aan werknemers – zelfs vandaag zijn er nog altijd minder aan de slag dan zou moeten – al kan je dan niet merken wanneer je de hectische activiteiten bekijkt die zich in La Nuvola afspelen.
De zogenaamde schelp van het auditorium, waar ruim 2.000 mensen zullen kunnen plaatsnemen, en die visueel vorm zal geven aan de eigenlijke ‘wolk’ is bijna voltooid. Binnen een paar maanden zal die worden bedekt met een speciaal ontwikkelde semi-transparante doek die overdag het daglicht laat doorschijnen maar ‘s avonds zal gloeien als een reusachtige lichtgevende lantaarn. Ook de congresruimte, goed voor 9.000 zitplaatsen, de kleinere auditoria van respectievelijk 5.000 en 3.000 m2 elk zijn bijna klaar. Voorts komen er ruime foyers, een hotel, verscheidene kleinere vergaderzalen, enkele bars en een groot restaurant. Er moet natuurlijk nog enorm veel worden afgewerkt en gexefnstalleerd maar het inwendige van de bouwplaats is nu al zonder meer indrukwekkend te noemen. Toen het project nog enkel als maquette bestond vergeleken we het ooit met een buitenaards ruimteschip. Die vergelijking blijft overeind. Aansluitend bij het complex verrijst ook nog een hoteltoren van 14,5 m breed en 55 m hoog. Het vijfsterrenhotel telt 439 kamers, heeft 17 bovengrondse verdiepingen en staat in directe verbinding met de congreszalen.
De wolk werd zo genoemd omdat het geheel is samengesteld uit een enorme rechthoekige doorzichtige glazen bak waarin, schijnbaar zwevend in de lucht, een groot auditorium wordt gebouwd. Het is deze plek waar in de toekomst veel belangrijke congressen in Rome onderdak zullen krijgen. De wolk wordt op zijn plaats gehouden door een orthogonaal raster van geweven balken die bij een eerste, vluchtige blik nauwelijks zichtbaar zullen zijn. Tussen de begane grond en het plafond van de enorme congreszaal bevinden zich slechts drie verticale elementen. Fuksas, een architect die traditioneel veel belang hecht aan licht, heeft het klaargespeeld om met een ingenieus verlichtingssysteem de illusie te wekken dat de reusachtige wolk werkelijk zweeft en dat het om een beweeglijke, levendige structuur gaat. Wie zich in de wolk bevindt zal daar niets van merken (vermoedelijk zou je anders meteen zeeziek worden!) maar aan de buitenzijde zal je voortdurend kunnen zien dat de innerlijke structuur van de wolk systematisch wijzigt naargelang het gezichtspunt dat wordt ingenomen. Door deze speciale technieken en gebruik te maken van speciale doorzichtige, lichtbrekende en lichtabsorberende materialen zal een effect ontstaan waardoor het zal lijken alsof de wolk in zijn glazen omgeving effectief beweegt. De wolk blijft door deze licht- en kleureffecten voortdurend in transformatie.
Iemand zie buitenstaat ziet dat het gigantische ding, letterlijk gevangen in de container, schijnbaar heen en weer wordt geduwd en gewiegd, zogenaamd door de stroom van de wind. De bouwers voorspellen nu al dat alleen reeds dit effect gaat zorgen voor een grote toeristische impact van bezoekers die deze ervaring zelf willen zien en ondergaan. Ze krijgen daar ook de kans toe, want je moet heus geen congres bijwonen om La Nuvola te kunnen bezoeken. De gebouwen van het Ministerie van Financixebn die aan het toekomstige congrescentrum grenzen worden gesloopt om plaats te maken voor een mix van appartementen en winkels. Dat gedeelte werd ontworpen door de bekende architect Renzo Piano. Om niet uit de toon te vallen met La Nuvola zullen deze gebouwen volledig worden opgetrokken uit kristal en glas. Samen met het congrescentrum moeten ze zorgen voor een modern architectonisch geheel. Het La Nuvola-project kost voorlopig 265 miljoen euro.
Met dit project slingert Rome zich meteen een flink stuk in de 21ste eeuw. Massimiliano Fuksas heeft zichzelf, in zijn eigen stad, met dit gebouw nu al overtroffen en tegelijk heel wat bouwkundige grenzen verlegd. Fuksas trakteert ons op een xe0ndere architectuur die een frisse wind in het landschap brengt. Fuksas werd geboren in Rome in 1944 en behaalde zijn diploma in 1969 aan de universiteit van Rome. Door zijn typische aanpak en eigenzinnige architecturale vormentaal (bijvoorbeeld de organisch geconstrueerde glazen daken) kreeg Fuksas al gauw internationale vermaardheid en aarzelde hij niet om naast zijn kantoor in Rome, ook een praktijk te openen in Parijs (1989), Wenen (1993) en Frankfurt (2002). Zijn lijstje met eervolle vermeldingen en eretitels is meerdere pagina’s lang. Realisaties van zijn hand vind je ondertussen in haast elk werelddeel terug en wonnen niet zelden belangrijke architectuurprijzen.
Zijn levenspartner Doriana O. Mandrelli werkt vanaf 1985 met hem samen en in 1997 werd zij chef van de ontwerpafdeling van het architectenbureau. Doriana is eveneens geboren in Rome, en studeerde kunstgeschiedenis aan de La Sapienza universiteit. Haar projecten worden vooral gekenmerkt door een ononderbroken onderzoek naar het gebruik van nieuwe materialen en het experimenteren met nieuwe technieken om bepaalde visies te realiseren. Zij is de verbindingsschakel tussen de studiemodellen en ontwerpen die digitaal worden gerealiseerd en de latere constructie in steen en beton. Wat de software op de computer toont, bouwt de ontwerpster na met echte materialen. De partners vullen elkaar daarin perfect aan. Doriana leeft en werkt zowel in Rome als Parijs, twee steden waartussen zij pendelt. Ook zij beschikt over een indrukwekkend curriculum vitae.
MASSIMILIANO FUKSAS ARCHITETTO
Piazza del Monte di Pietxe0,30
0186 Roma
www.fuksas.it
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 10 februari 2012. Bekijk het origineel.