Liefhebbers van Italiaanse opera kunnen nog tot 27 maart een bezoek brengen aan de tentoonstelling That’s Opera in het Tour & Taxis-complex in Brussel. That’s Opera is een fascinerende reis doorheen 200 jaar operaproductie in Italië. Daarmee wordt meteen ook de 200ste verjaardag van Casa Ricordi gevierd, het meest prestigieuze instituut in dit vakgebied. Bij deze expo ervaar je opera als een creatief proces van emoties, waarin verhaal, muziek, decorontwerp, kostuums en opvoering op de juiste wijze en op het juiste moment tot een meesterwerk samenvloeien. Het gaat om een reizende tentoonstelling en het is de allereerste keer dat het Archivio Ricordi zijn schatkamers opent voor het grote publiek, van Brussel tot Sint-Petersburg en van New York tot Peking. De komende maanden en jaren zal deze prestigieuze expo halt houden in de meeste wereldsteden. Ook voor wie nog nooit een opera van dichtbij heeft gezien is dit een fantastische kennismaking met het muziekgenre. Als bonus krijg je als bezoeker te maken met een adembenemende scenografie. Het is ongelooflijk dat deze expo relatief weinig aandacht krijgt in de reguliere nationale pers.
That’s Opera vormt een internationaal podium dat de bezoekers voor de allereerste en enige keer laat genieten van het kunsterfgoed van de Archivio Ricordi, de grootste privécollectie van Italiaanse muziek ter wereld. De tentoonstelling loodst de bezoeker via een niet alledaags concept door het creatieve wordingsproces van een opera en toont tegelijk de nauwe verbondenheid van de initiatiefnemers – de Ricordi’s – met de muzikale grootmeesters van hun tijd. Onschatbare stukken uit het Ricordi archief worden voor het eerst buiten Italië aan het publiek vertoond. Alleen al dat feit maakt een bezoek aan deze tentoonstelling onontbeerlijk.
Het unieke concept van “That’s Opera – 200 Years of Italian Music” leidt de bezoeker door de verschillende fasen van een operaproductie. De tentoonstelling zelf is opgevat als een podium, een decor eigenlijk, en geeft de bezoeker een intieme blik achter de coulissen, op plaatsen waar hij normaal niet kan of mag komen. Bovendien gaat het om een gelaagd, tweeledig concept. Aan de hand van vijf thematische “kubussen” wordt het creatieve ontstaansproces van een opera getoond – van het eerste ontwerp tot de definitieve theatervoorstelling. Van het libretto over de partituur, het decor, de zangers en hun kostuums tot de uiteindelijke voorstelling. Tegelijk, “achter de coulissen” van de kubussen, worden in drie verschillende interactieve fasen belangrijke mijlpalen uit de 200-jarige geschiedenis van de muziekuitgeverij Ricordi geschetst. Het concept en de scenografie zijn een ontwerp van Atelier Brückner uit Stuttgart, dat sinds de “Titanic”-tentoonstelling in 1997 met veel succes theaterelementen in tentoonstellingen integreert.
In elke “kubus” staat één opera centraal, binnen een unieke en aangrijpende ruimtelijke ervaring. De bezoeker staat als het ware zelf op de planken: zoals bijvoorbeeld de zolder van de bohémiens uit Puccini’s La Bohème. Daarna bevindt hij zich in de orkestbak, waar hij als dirigent of muzikant de compositie kan beluisteren en lezen. Zo gaat het verder langs de schilderzaal, met de decors van Puccini’s Tosca en de kostuumontwerpen van Madama Butterfly, van de figurines tot het definitieve kledingstuk. In de voorlaatste fase ziet de bezoeker een zanger die zich op de voorstelling voorbereidt, om uiteindelijk op het toneel terecht te komen en een operavoorstelling vanuit verschillende perspectieven te ervaren. Kortom, de bezoeker wordt onderdeel van de enscenering.
Het originele parcours van That’s Opera vertelt twee verhalen in een gelaagd, of beter, verstrengeld ontwerp. Eén verhaallijn brengt de vijf verschillende stadia in de creatieve “making of” een opera. Het designersteam ontwierp daartoe een concept met vijf “kubussen”. Zowel naar inhoud als vorm wordt elk facet van opera op een interactieve manier zo dicht mogelijk benaderd. Een parallelle verhaallijn, achter de coulissen van de kubussen, vertelt de mijlpalen van de Ricordi geschiedenis en hoe zij in een sfeer van partnership met de componisten mee operageschiedenis schreven. De tentoonstelling combineert historische settings met hoogtechnologische interactie: aanraakschermen en een PDA-gids leiden de bezoeker doorheen de verhaallijnen. Eender welke bezoeker, want de PDA-gidsen zijn zelfs verkrijgbaar in een kinderversie.
Het schrijven van een libretto gaf ruim 200 jaar geleden aanleiding tot menig zuiderse discussie. De handgeschreven libretti tonen aan hoe verschillend Puccini’s librettisten de literaire basisteksten te lijf gingen en elkaar zelfs in de haren vlogen over het auteursrecht. Giovanni Ricordi werkte als kopiist voor verschillende theaters in Milaan en leerde het uitgeversvak bij Breitkopf & Härtel in Leipzig. In 1808 begon hij met de verkoop van zelfgedrukte muziekuitgaven. Samen met zijn opvolgers slaagde hij erin om de bedrijfsbelangen van zijn uitgeverij perfect te verzoenen met de culturele en sociale dimensie van de muziekkunst.
In 1825 verwierf Ricordi het volledige archief van het Teatro alla Scala in Milaan en wat later ook het eigendomsrecht voor alle stukken die in dat operahuis in première werden opgevoerd. De man mocht dus alle tekstboekjes voor de prestigieuze operazaal samenstellen en drukken. Nadat hij in 1839 het gebruiksrecht voor Verdi’s, Oberto had verworven en ook dat voor alle opera’s van de jonge componist uit Busseto, ontstond er naast een hechte vriendschap, ook een zakelijke samenwerking die voor beide partijen zowel innovatief als lucratief bleek te zijn.
Op de tentoonstelling in Brussel kan de bezoeker de plaats innemen van een dirigent in zijn orkestbak. Het notenspel van de partituur, het libretto op muziek, kan hij hier uit meerdere perspectieven beleven. In een verduisterde “schatkamer” komen allerlei authentieke geschriften op een fascinerende manier tot leven. Ricordi staat voor 200 jaar Italiaanse muziekgeschiedenis, maar ook voor innige vriendschap met de grootste componisten uit de operageschiedenis. Zoals onder meer blijkt uit de vele brieven, bezorgden de muziekuitgevers roem en welstand aan hun vrienden.
Een ander aspect van de tentoonstelling gaat dieper in op het werk van de decorbouwers of scenografen. Een scenograaf ontwerpt in overleg met de regisseur het decor. Hier prijken de originele schetsen en foto’s van Ricordi’s belangrijkste ontwerpkunstenaar Adolf Hohenstein. Al heel vroeg ontwikkelde het familiebedrijf Ricordi, met een opvallend moderne strategie en visie, zich tot de meest invloedrijke muziekuitgeverij van Italië en, per uitbreiding, van het hele Romaanse cultuurgebied.
Reeds in de loop van de 19de eeuw werden er internationale contacten gelegd en kon het aanbod van de uitgeverij enorm worden uitgebreid. Onder leiding van de zoon van Giovanni Ricordi, Tito I, breidde het bedrijf nog verder uit: er werden kantoren geopend in Napels (1864), Rome (1870), Londen (1878), Parijs (1888), Palermo (1888), Leipzig (1901), New York (1911), Buenos Aires (1924), São Paolo (1927) en Toronto (1954) – om er maar een paar te noemen. Het organiseren van de nieuwe auteurs-en gebruiksrechten werd daarbij als een belangrijke taak van de muziekuitgeverij gezien: ze waren niet alleen een garantie voor de toekomst van het bedrijf, maar vormden misschien wel de belangrijkste basis voor de begeleiding en bescherming van gevestigde én opkomende componisten. In de 20ste eeuw was Ricordi – het bedrijf werd tot 1919 uitsluitend door de familie gedurende vier generaties geleid – het belangrijkste en meest invloedrijke muziekbedrijf in Italië.
Sommige rollen werden de vertolkers letterlijk “op
het lijf geschreven”, afgestemd op hun zangkwaliteit en voorkomen. Originele modelfiguurtjes van Puccini’s “Madama Butterfly” illustreren het ontstaan van de theaterkostuums. Andere stukken uit het Ricordi-archief tonen de creaties van kostuumontwerper Giuseppe Palanti, van ontwerpschets tot afgewerkt kostuum. In de Rappresentazione komen alle voormelde creatieve aspecten samen in één luisterrijke opvoering. Dit hoogtepunt ervaart de bezoeker in een 360° geprojecteerde operabelevenis. De rol van de Ricordi’s als impresario’s, ondernemers van opera, wordt duidelijk in de originele mise-en-scène van “La Bohème” (Puccini) uit 1898.
That’s Opera kwam tot stand onder het patronage van de president van de Italiaanse Republiek, de Italiaanse Minister van Cultuur en de Stad Milaan.
PRAKTISCHE INFORMATIE
That’s Opera – 200 Years of Italian Music
Tentoonstelling op wereldreis, opgericht door Ricordi
Oppervlakte: 1,600 m2
Audiogids: 4 euro
Geleid bezoek: reservations@thatsopera.com
Waardevolle medewerking van:
Teatro alla Scala (Milaan)
Bayerische Staatsoper (Munich)
Staatstheater Stuttgart
Ministero per i Beni e le Attività Culturali Comune di Milano
Comitato Nazionale per le Celebrazioni del Bicentenario della Fondazione di Casa Ricordi 1808-2008
Plaats:
Tour & Taxis, Havenlaan 86 C, 1000 Brussel
tel: +32 2 4206069
http://www.tour-taxis.com
info@tour-taxis.com
De tentoonstelling is dagelijks geopend, 10-19 u. en op donderdag, 10 u.-21 u. Maandag gesloten.
Vragen over de tentoonstelling: contact@thatsopera.com.
Tickets kunnen worden gekocht bij de tentoonstelling zelf of via internet.
Prijzen voor tickets die bij de tentoonstelling worden gekocht:
Normaal tarief: 10 euro
Kortingtarief voor kinderen, studenten en senioren: 8 euro
Gezinsticket: 24 euro
Kinderen onder de 6 jaar: gratis
Groeps- en schoolkortingen: als het gaat om een groep van ten minste 8 personen en tijdig reserveert, kun je ook een korting krijgen. Stuur je aanvraag a.u.b. naar reservations@thatsopera.com of op +32 (0) 2 54 96 049 (weekdagen van 9.30 u. -12.30 u. en van 13.30 u.-17 u.). Ook voor info over geleide rondleidingen kan je hier terecht.
www.thatsopera.com
www.comitatoricordi.it
www.tour-taxis.com
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 15 januari 2009. Bekijk het origineel.