De discussie rond het wel of niet roken in de Belgische cafés laait deze dagen weer op. En de Nederlandse horeca voert momenteel zowat oorlog met de overheid die een nog veel strenger rookverbod heeft ingevoerd dan in België, waar enkel in restaurants niet mag worden gerookt. In Italië vind je nu al bijna vier jaar geen enkele asbak meer in openbare gelegenheden. Het is ooit anders geweest in het land waar tot voor enkele jaren schijnbaar iedereen rookte. Toen op 1 januari 2005 het rookverbod werd ingevoerd op alle openbare plaatsen, dus niet alleen in kantoren of luchthavens, maar ook in cafés, wijnbars, restaurants, discotheken,… was de algemene verwachting dat de Italianen, bekend als verstokte rokers, dat verbod wel zouden weten te omzeilen, of er tenminste nonchalant hun voeten aan zouden vegen. Maar niets bleek minder waar. De Italianen gingen verrassend gedisciplineerd om met het verbod. Hoewel het aantal verkochte pakjes sigaretten jaarlijks daalt, wordt er in Italië nog altijd flink gerookt. De rokers gaan echter netjes buiten staan. Daarbij valt op dat vaak de bazen en het personeel van de restaurants zelf zijn die buiten gaan staan.
Het rookverbod wordt bijna overal gerespecteerd. Dat is niet zo verwonderlijk: zo’n 95 procent van de Italianen staat erachter. De manager van de populaire en trendy eetgelegenheid Pizza Re in Rome vertelt dat ze nooit problemen heeft gehad met klanten die een sigaret wilden opsteken. Zij beschikt wel over een terras, in de winter worden er gaskacheltjes gezet. De Italianen blijken opvallend gedisciplineerd als het om roken gaat. Het gaat er allemaal heel beschaafd aan toe. Pizza Re heeft de omzet niet zien dalen of stijgen. Een gemiddelde score, zo blijkt. Uit onderzoek van het Hoger Instutuut voor Gezondheidszorg blijkt dat de omzet van 55 procent van de Italiaanse horecazaken sinds het rookverbod onveranderd is gebleven. 12 procent blijkt beduidend minder te draaien, het gaat in dit geval vooral om jongerencafés.
25 procent van de horecagelegenheden kampte aanvankelijk met een lichte omzetdaling maar die trend heeft zich later in positieve zin omgekeerd. Eetgelegenheden hebben blijkbaar alleen maar baat bij het rookverbod. Maar bingohallen en pubs hebben klanten verloren. Door ruimtegebrek en de dure kostprijs heeft minder dan 1 procent van alle horecaondernemingen een aparte rookruimte geïnstalleerd. Zaken die failliet zijn gegaan vanwege het rookverbod? Die zijn er niet, verklaarde Edi Sommariva van de Italiaanse Federatie van Horecaondernemers eerder in de pers.
Ook het aantal rokers daalt in Italië. In 2005 rookte 26 procent van de Italianen, in 2006 was dat 24 procent en in 2007 rookte 23 procent. De daling gaat wel veel minder snel dan ze bij het ministerie van gezondheidszorg hadden gehoopt. Nochtans lijkt de volksgezondheid er wel bij te varen. Er zijn meerdere studies uitgevoerd naar het effect van het verbod op het aantal hartaanvallen. Een arts in Turijn onderzocht hoeveel mensen er in Piemonte in de vijf maanden na de ingang van het rookverbod met een hartaanval in het ziekenhuis werden opgenomen. Dat bleken er beduidend minder dan verwacht. We zagen een afname van wel 11 procent. Het kan heel goed zijn dat dat komt omdat er minder passief wordt gerookt, schrijft Francesco Barone-Adesi in The European Heart Journal. In Rome is het beeld hetzelfde: daar hebben epidemiologen alle hartaanvallen (ziekenhuisopnames plus sterfgevallen buiten het ziekenhuis) van 2000 tot 2005 bestudeerd en geconstateerd dat er in 2005 – het jaar dat het rookverbod werd ingevoerd – 11 procent minder hartaanvallen voorkwamen bij mensen onder de 65 jaar.
Ondertussen wordt de overheid steeds strenger. In Rome is het nog niet zover, maar de stad Napels heeft vorig jaar op eigen houtje het roken verboden in alle stadsparken en tijdens culturele manifestaties, concerten en demonstraties, tenminste wanneer er kinderen onder de 12 jaar of zwangere vrouwen in de buurt zijn. Vooral dat laatste is niet altijd eenvoudig te controleren, want het reglement zegt niet of die zwangerschap ook “zichtbaar” moet zijn. Overtreders van deze nieuwe beperking van de rookvrijheid kunnen alleszins een boete krijgen van 27,50 tot 500 euro. Het valt nog te bezien of het verbod inderdaad op grote schaal zal worden nageleefd; de inwoners van Napels, het epicentrum van de camorra, de Napolitaanse maffia, staan niet echt bekend om hun gezagsgetrouwe houding.
Nu en dan worden er ook afschrikwekkende monsterboetes uitgeschreven. Een bekend geval is dat van een dokter in de Toscaanse stad Pescia. Die kreeg een boete van 4.555 euro omdat hij “in een openbaar gebouw” een sigaret had opgestoken. De man was al rokend betrapt, notabene in de operatiekamer van het ziekenhuis waar hij werkt. Het vergrijp zou hem oorspronkelijk slechts 55 euro hebben gekost, maar de rechter oordeelde tevens dat de arts 4.500 euro schadevergoeding moet betalen aan zijn ziekenhuis. Dit voor de imagaschade die hij de Italiaanse gezondheidszorg in het algemeen heeft toegebracht.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 28 november 2008. Bekijk het origineel.