De Domus Aurea of het Gouden Huis, de resten van het prestigieuze paleis van de Romeinse keizer Nero in Rome, werd gesloten omdat men vreest dat ze zal instorten. Het plafond en de muren van het ondergrondse Gouden Huis zijn fel beschadigd door de vele regenbuien van de afgelopen weken. Eerder dreigde zelfs de Tiber voor het eerst in ruim vijftig jaar boven de hoge dammuren de stad in te stromen (zie Nieuwsbrief van 30 november). Het Italiaanse ministerie van Cultuur raamt de noodreparatie van Nero’s voormalige paleis op zo’n vijf miljoen euro, maar archeologen vrezen dat er minstens 130 miljoen euro nodig is.
De vroegere keizerswoning telt in totaal zo’n 200 kamers, waarvan vele zijn versierd met waardevolle fresco’s. Het Gouden Huis stond vlakbij de plaats waar nu het Colosseum staat, aan de Via della Domus Aurea – Giardini di Colle Oppio. De Domus Aurea (Latijn voor Gouden Huis) werd gebouwd voor de Romeinse keizer Nero tussen 64 en 68 na Christus. Nero liet het paleis bouwen na de grote brand in 64, waarvan het overigens vrij onzeker is dat hij die zelf heeft laten aansteken. Sommigen beweren dat dit gebeurde om de stad te ontdoen van bepaalde, ongezonde wijken, zodat op die manier plaats werd gemaakt voor nieuwbouw. Anderen houden het op een gewoon ongeluk. In de dichtbevolkte stad van die tijd ontstonden wel vaker branden en brandjes.
Het paleis, gebouwd van baksteen (en niet van marmer, zoals weleens wordt beweerd) werd versierd met bladgoud, waar het geheel zijn naam aan dankt. De Domus Aurea bestond eigenlijk uit een hele reeks villa’s en paviljoenen, waartussen kunstmatig gecreëerde bossen en velden lagen. In het centrum van het complex lag een groot meer. Het terrein werd ook wel rus in urbe (platteland in de stad) genoemd. Nero liet door Zenodorus, een Griekse beeldhouwer, een 37 meter hoog standbeeld van hemzelf maken, gekleed als de zonnegod Apollo (de Colossus Neronis), en plaatste het vlakbij de hoofdingang van het paleis. Daaraan zou dan weer het Colosseum zijn naam te danken hebben.
De Domus Aurea werd waarschijnlijk alleen gebruikt voor feesten en orgieën, want tussen de kamers van het complex werden tot nog toe geen slaapkamers ontdekt. Na Nero’s zelfmoord in 68 werd het paleis binnen een decennium ontdaan van het bladgoud, het marmer en ivoor. De keizer had zich niet geliefd gemaakt en onderging na zijn dood de damnatio memoriae, waarbij de Romeinen probeerden de herinnering aan een bepaald persoon compleet uit te wissen. De Domus Aurea werd onder een heuvel puin bedekt. Uiteindelijk werden de thermen van Titus in 79 over het complex heen gebouwd. De Domus Aurea bleef verborgen tot de 15de eeuw, toen een Italiaan per ongeluk door een spleet in de Aventijnse Heuvel in de ondergrondse gangen terechtkwam.
De Domus Aurea ligt in de nabijheid van het Colosseum, dat destijds een kunstmatig meer was, waarop Nero toen uitzicht had. Het Domus Aurea werd voor het eerst gedeeltelijk opengesteld voor het publiek op 23 juni 1999. Dat werd gevierd met een vertoning van de film Quo Vadis op een zeer groot scherm op de Piazza del Popolo. Dat gebeurde in aanwezigheid van Nero-vertolker Peter Ustinov. Van de 200 kamers in het huis zijn er zo’n 150 blootgelegd. 32 daarvan waren tot nu met een gids in kleine groepjes en uitsluitend na reservatie te bezoeken.
De architecten van het Gouden Huis waren Severus en Celer. Het huis was een stuk groter dan de oppervlakte van het huidige Vaticaanstad en omringd door kilometerslange zuilengalerij. Toen Nero erin kwam zei hij: eindelijk een fatsoenlijk huis om in te wonen! Overigens had Nero grootheidswaan en heeft hij Rome ooit nog willen omdopen tot Neropolis. Lang heeft hij echter niet genoten van zijn nieuwe Gouden Huis: in 68 pleegde Nero zelfmoord, daarbij geholpen door zijn slaaf Epafroditus. Op het terrein lagen ook nog vijvers, wijngaarden, tuinen en bossen met exotische dieren. Op vijvers werden drijvende banketten gehouden, aan de oevers lagen in bordelen jonge vrouwen en knapen. De volledige gevel was met goud bekleed. Binnenin was alles versierd met goud, ivoor, parelmoer en edelstenen. De eetzaal (de Sala Ottagonale) had een plafond van gesneden ivoor dat meedraaide met de stand van de zon en van waaruit bloemen en parfum over de gasten konden worden verstoven.
Keizer Vespasianus liet na Nero’s dood op de plek van één van de vijvers het Colosseum oprichten. Zijn zoon Titus bouwde later thermen op het terrein en woonde in een gedeelte van het huis. Na een brand in 104 liet Trajanus op de resten zijn eigen thermen bouwen door Apollodorus van Damascus, die ook al het Forum van Trajanus bouwde. In 1998 werden in de Thermen van Trajanus nog een aantal onbekende fresco’s en mozaïeken ontdekt die eveneens afkomstig zijn uit Nero’s vroegere Gouden Huis. En nog recenter, in 2004, legde men bij opgravingen een groot mozaïek bloot. Dit stelt een tafereel voor, dat met de wijnoogst heeft te maken.
Dit artikel verscheen oorspronkelijk op 14 december 2005 op het Romenieuws-archief.