In ons bericht over de tentoonstelling I Papi della Memoria werd terloops even melding gemaakt van de Passetto di Borgo, de verbinding tussen het Apostolisch paleis in Vaticaanstad en de Engelenburcht. We kregen daar meerdere vragen over, dus staan we vandaag graag even stil bij die fameuze Passetto. Die fascineert het publiek al langer maar de belangstelling kwam in een stroomversnelling na de film Angels & Demons waarin de Passetto een belangrijke rol speelt. Ook in het computerspel Assassin’s Creed II speelt de Passetto een rol, wordt de vluchtweg daar onterecht gesitueerd langs de oevers van de Tiber. Zoals je eerder kon lezen kan je tijdens het avondprogramma dat nog tot 9 september in de Engelenburcht loopt uitzonderlijk de Passetto bezoeken. Meestal is die gesloten voor het publiek.
De wandeling over de Passetto van de Engelenburcht richting Vaticaanstad is ongeveer 800 m lang. De Passetto, in feite een verhoogd en door muren beschermd wandelpad, werd gebouwd als vluchtweg voor de pausen en enkele kerkvaders hebben er ook effectief gebruik van gemaakt. De eerste keer gebeurde dat door paus Nicolaas III (1277-1280). Die had ongetwijfeld een vooruitziende blik want het was deze paus die de Passetto liet bouwen, al waren er tijdens de Gotische oorlog (535-554) al delen van de muur gebouwd. Die muur diende toen als verdediging. De funderingen ervan werden later gebruikt voor de bouw van de Passetto.
Later, na de installatie van de pauselijke salons in de versterkte burcht die het Castel Sant’Angelo toen was, groeide het strategische belang van de inmiddels versterkte Passetto. De pausen vonden het nu ook minder erg om een tijdje in de comfortabel ingerichte vertrekken van de Engelenburcht te verblijven. Zodra er onraad dreigde of het Vaticaan belegerd werd, vluchtten ze naar hun veilige burcht. Soms scheelde het niet veel. Tijdens de beruchte plundering van Rome op 6 mei 1527 bijvoorbeeld, ontkwam paus Clemens VII maar op het nippertje langs de ontsnappingsroute. Ook paus Alexander VI en paus Pius VII maakten gebruik van de vluchtweg.
De Passetto di Borgo (het toevoegsel di Borgo kwam er door de wijk waar de verbinding dwars doorloopt) werd vroeger ook wel de Corridore di Borgo geheten. De Via dei Corridori herinnert daar nog aan. Als je nog eens naar de Sint-Pietersbasiliek wandelt, komende van de Engelenburcht, wandel dan eens door de Borgo Sant’Angelo, die wat verderop uitmondt in de Via dei Corridori. Het is een veel mooiere route dan de nogal bombastisch aandoende moderne Via della Conciliazione. Al zie je vanaf die straat dan weer de basiliek mooi naderbij komen.
De Passetto loopt via Largo del Colonnato, langs Bernini’s zuilen op het Sint-Pietersplein en Piazza della Leonina Cittxe0, het Vaticaan binnen. Tot daar dringen de Passetto-wandelaars uiteraard niet door. De sleutel van de deur die vanuit het Vaticaan toegang geeft tot de Passetto wordt naar verluidt bewaard door de commandant van de Zwitserse wachters. Het blijft een beetje grappig dat je door een gewone deur naar een ander land kan wandelen.
De Pasetto zelf is een smalle, gewelfde doorgang, nauwelijks breed genoeg voor twee personen. De onregelmatige structuur bewijst dat de muur meermaals werd verbouwd en herbouwd. Verschillende pausen lieten hun wapen aanbrengen in of aan het begin van de doorgang. Urbanus VIII liet omstreeks 1630 op de Passetto een overkapping bouwen. Die dakstructuur werd een eeuw later weer verwijderd. Toen de Engelenburcht in 1906 tot museum werd getransformeerd was de Passetto al vele jaren gesloten voor het publiek. De muur was in de loop der eeuwen op verschillende plaatsen ook onveilig geworden. In de aanloop naar het Jubeljaar 2000 kreeg de Pasetto, net als vele andere monumenten in Rome, een grote reinigings- en opknapbeurt.
Sindsdien wordt de verbinding nu en dan opengesteld voor het publiek of tijdens speciale rondleidingen, zij het steeds overdag en in kleine groepjes. Het is dus uitzonderlijk dat je de Passetto in de avonduren gewoon kan bezoeken zoals momenteel en tot 9 september het geval is.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 20 augustus 2012. Bekijk het origineel.