Onze vereniging S.P.Q.R. heeft gisteren, maandag 21 april (de officiële stichtingsdag van de stad Rome) de vierde Romulus-prijs uitgereikt. Dat gebeurde tijdens de jaarlijkse receptie van onze vereniging in Leuven. Winnaar werd rector P. Hugo Vanermen, mSC. voor zijn langdurige inspanningen om het boek ‘Fiamminghi in Rome – Vlaamse voetsporen in de Eeuwige Stad’ te publiceren.
Dit boek, waaraan Hugo heeft gewerkt met twee medeauteurs, verscheen vorig najaar bij het Davidsfonds-Leuven. Het bevat 16 unieke wandelingen naar goed bewaarde geheimen in Rome en toont ondertussen systematisch de weg naar de talrijke sporen die Vlaamse kunstenaars uit het verleden achterlieten in de Eeuwige Stad.
De Romulus is een trofee die wordt geschonken aan een persoon, organisatie of onderneming, die het voorbije jaar in ons land een opmerkelijke inspanning heeft gedaan voor de promotie van Rome of Italië in het algemeen. Deze prestatie kan zich situeren in het culturele, gastronomische, literaire, toeristische of een ander milieu.
De vierde Romulus werd uitgereikt door Lodewijk De Witte, gouverneur van de provincie Vlaams-Brabant, die daarmee in de voetsporen treedt van zijn voorgangers-uitreikers Marc Vervenne (rector KU Leuven), de Leuvense burgemeester Louis Tobback en deken Dirk De Gendt. Deze laatsten schonken eerder een Romulus aan de organisatoren van het driedaagse Romeinse weekend in Tienen (2007), archeologe Marleen Martens (2006) en auteur Carine Cuypers (2005). Hugo Vanermen is afkomstig uit Heverlee, maar woont al bijna 20 jaar permanent in Rome.
Onze Vlaamse/Zuid-Nederlandse voorouders lieten de voorbije eeuwen letterlijk hun sporen na in de geschiedenis van Rome. Nooit eerder werd op deze manier in een boek de geschiedenis van deze ‘Fiamminghi’ verteld: de honderden schilders, beeldhouwers, musici, architecten, schrijvers en ambachtslui die van Rome hun tweede vaderland maakten. Sommigen van hen werden wereldberoemd (bv. Peter Paul Rubens), van anderen (bv. Gillis van den Vliete) heb je wellicht nog nooit gehoord.
Rome heeft altijd een grote aantrekkingskracht uitgeoefend. Ook uit onze streken trokken vele eeuwen geleden talrijke kunstenaars naar de Eeuwige Stad. Niet alleen om er zich de antieke cultuur eigen te maken: ze lieten er ook hun sporen na. Dat is merkbaar tot vandaag, maar weinig mensen weten het. Zo is de aartsengel Michaël op de beroemde Engelenburcht in Rome gemaakt door een Vlaming.
In hartje Rome staat een kerk met een duizendjarige geschiedenis die San Giuliano dei Fiamminghi heet. In de Sint-Pietersbasiliek staat een beeld van de zoon van de maker van het Brusselse beeldje van Manneken Pis. Het zijn slechts enkele van de vele voorbeelden.
Stappend in de voetsporen van deze voorouderlijke Vlamingen laat het boek je ondertussen in 16 eenvoudige wandelingen (waarvan twee buiten het historische centrum voeren) op een unieke manier kennismaken met Rome. Het boek bevat overzichtelijke kaarten van de wandelroutes. Je verkent de stad Rome op een compleet nieuwe manier.
Het is niet echt een boek voor beginners, eerder voor Romereizigers die het Colosseum en de Trevifontein al enkele keren hebben gezien. Maar niets belet je natuurlijk om je, ook als ‘beginneling’, meteen te verdiepen in de eeuwenoude geschiedenis van de Fiamminghi in Rome.
Wat meteen opvalt als je dit boek doorbladert, zijn de vele honderden foto’s en afbeeldingen van kunstwerken, interieurs en stadsgezichten die je onderweg tegenkomt. Je raakt meteen vertrouwd met (het leven en werk van) bekende en minder bekende Vlamingen als Peter Paul Rubens, kardinaal Jan Pieter Schotte, Hans Memling, Daniël Seghers of Godevaert Snyders.
De vlotte teksten, in een goed leesbaar lettertype, maken meteen duidelijk waar het om gaat, de praktische informatie (openingsuren, vervoer, hoogtepunten,…) staan telkens in een duidelijk kadertje. Sommige locaties, zoals ambassadegebouwen, bevatten wel heel wat Vlaamse kunst, maar zijn niet toegankelijk voor het publiek. Dat wordt in het boek goed gemaakt met overvloedig fotomateriaal, zodat je toch de indruk krijgt hoe de binnenzijde van die gebouwen er uitziet.
Initiatiefnemer van het boek is P. Hugo Vanermen, mSC., rector van de Koninklijke Belgische Kerk en Stichting Sint-Juliaan-der-Vlamingen (San Giuliano dei Fiamminghi) en voorzitter van de Vlaamse Culturele Kring in Rome. Na meer dan vijftien jaar leven en werken in Rome kwam hij tot het besef dat er toch wel erg veel Vlamingen geweest zijn die de voorbije eeuwen tastbare getuigenissen hebben nagelaten in de stad.
Maar vaak weten we het niet en lopen we aan hun aanwezigheid voorbij, zien we zonder te weten en bewonderen we zonder terecht fier te zijn, aldus Hugo Vanermen. De ontmoeting, doorheen de voorbije jaren, met talrijke Romereizigers uit ons land en de persoonlijke ontdekking van de ongekende, rijke aanwezigheid van deze Fiamminghi in Rome, gaven bij Hugo Vanermen de doorslag om die nog nooit vertelde geschiedenis op haar beurt te vereeuwigen.
Om de wandelingen uit te schrijven en in beeld te brengen, werd een samenwerking aangegaan met twee beroepsmensen uit de mediasector. Hedwig Zeedijk is al jarenlang VRT-correspondente in Rome, waar zij woont en werkt. Zij schreef de meeste van de begeleidende teksten in dit boek. Carine Cuypers is grafisch vormgeefster en fotografe van beroep en tevens auteur van twee eerder verschenen Romeboeken (De Magie van Rome en Pantheon, navel van de Aarde).
Daar komt nog bij dat beiden excellente Romekenners zijn. Een dergelijke samenwerking kan eigenlijk alleen maar een superproductie opleveren en dat is er aan te zien. Het boek groeide uit tot een stevige klepper van maar liefst 320 bladzijden. Het weegt zowat 820 gram, maar blijft toch opvallend lekker in de hand liggen. Dat maakt het tot een boek zowel voor thuis als onderweg.
De kleine fotofriesjes onderaan elke ‘halte’ zorgen voor herkenbare referentiepunten tijdens je wandeling. Naast een wandelgids is deze uitgave tegelijk ook een studieboek, een naslagwerk en zeker een goede basis om Rome nog grondiger te verkennen en te ontdekken.
De tot voor kort Italiaanse minister van cultuur en vice-premier Francesco Rutelli verwoordt het zo: Negen eeuwen geschiedenis zijn geïllustreerd in dit waardevolle boek, dat de bezoekers vergezelt op een ontdekkingsreis door Rome via de werken van talrijke Vlaamse kunstenaars. In de kunst, in de burgerlijke en kerkelijke geschiedenis van Rome hebben de fiamminghi een belangrijke plaats ingekomen. De eerste contacten tussen Vlaanderen en Rome kwamen er door middel van de reizen die de volkeren van de Lage Landen onmiddellijk na hun bekering ondernamen naar de cultusplaatsen van de heiligen Petrus en Paulus.
De verhouding van de Vlaamse kunstenaars met Rome werd nooit onderbroken, maar gedurende de hoogbloei van de 16de en de 17de eeuw werd de Italiaanse kunst een model voor de schilders uit de Lage Landen: die grootse schilderkunst gebruikte de Italiaanse stijl als referentiepunt. Hun aantal en aanwezigheid groeide in de loop der jaren. Dit boek, waarin 16 Romeinse wandelingen getuigen hoe diep die ‘Vlaamse voetsporen in de Eeuwige Stad’ zijn geweest, is ook een belangrijke boodschap voor de continuïteit van de verhoudingen tussen de Italiaanse cultuur en de cultuur van de Lage Landen, die vandaag met België het hart vertegenwoordigen van het moderne, institutionele Europa, schrijft Rutelli in de inleiding van het boek.
Als voormalig (en toekomstig?) burgemeester van Rome is Rutelli ongetwijfeld trots dat ‘zijn’ stad in de vorm van deze nooit eerder in woord en beeld gebrachte geschiedenis alweer een klein stukje ontsluit van haar eeuwenoude verleden.
Fiamminghi in Rome – Vlaamse voetsporen in de Eeuwige Stad bleek de voorbije maanden overigens een onverbiddelijke bestseller. De eerste druk is vrijwel volledig uitverkocht en wie nog een exemplaar wil vinden, zal zich moeten reppen! Er zou een tweede druk worden gepland.
Dit artikel verscheen oorspronkelijk op 23 april 2008 op het Romenieuws-archief.