Op het einde van de Salita del Grillo, aan Piazza del Grillo 1 in Rome, vind je het nogal duistere Casa dei Cavalieri di Rodi. Vanaf de Via dei Fori Imperiali gezien bevindt het gebouw zich tussen het Forum van Augustus en het Forum van Trajanus. Je kan het na afspraak (tel. 060608) bezoeken op dinsdag en donderdag van 9.30 u. tot 13 u. Een rondleiding duurt drie kwartier. Het gebouw werd tijdens de twaalfde eeuw neergezet bovenop een constructie uit de tijd van keizer Diocletianus. Het is de voormalige zetel van de Italiaanse priorij van de Orde van Malta. Deze organisatie voor humanitaire hulp telt vandaag ongeveer 12.500 veelal aristocratische leden en is ontstaan uit de elfde-eeuwse gemeenschap van de hospitaalridders van Jeruzalem, de Johannieterorde.
Als je op het Forum Romanum de Markten van Trajanus of het Forum van Augustus bezoekt heb je ongetwijfeld al wel eens La Casa dei Cavalieri di Rodi gezien, een enigszins geheimzinnig, beetje somber en schijnbaar onbereikbaar gebouw. Aan de gevel wappert de typische roodwitte vlag met het Maltezerkruis van de ridderorde.
De ridders, waarvan de grootmeester het pand aan de Via dei Condotti 68 betrekt, zijn gevestigd op de Aventijnse heuvel (Piazza dei Cavalieri di Malta 4, het pleintje met het beroemde sleutelgat), en beschikken al sinds 1230 over het gebouw op het Forum.
In 1465 vestigde kardinaal Marco Balbo, de neef van Paulus II (1464-1471) die hem tot hoofd van de Johannieterorder had benoemd, er de priorij van de orde. Aan de verbouwing zouden toen dezelfde architect en dezelfde kunstenaars hebben meegewerkt als aan palazzo Venezia. Rechts van de ingang tot de Casa di Rodi loopt de korte en smalle Via Campo Carleo. Destijds liep deze oude straat verder en vormde deze de verbinding tussen het Forum van Trajanus en de Suburra.
In 1566 verhuisden de ridders naar hun nieuwe locatie op de Aventijnse heuvel en kwam hun palazzo op het Forum leeg te staan. Nadien hebben er kloosterzusters (Dominicanessen) verbleven. In het domein op de Aventijn bevindt zich ook de officiële kerk van de Orde, de Santa Maria dell’Aventino, die echter meestal de Santa Maria del Priorato wordt genoemd. Zowel het paleis, de kerk als het park er omheen zijn extra-territoriaal gebied en dus niet onderworpen aan de Italiaanse wetgeving.
Tegenwoordig fungeert de Casa dei Cavalieri di Rodi als de Cappella Palatina San Giovanni Battista, waar ’s zondags om 11.30 u. de mis gecelebreerd wordt (niet tijdens de zomerperiode) voor de in rode tuniek geklede ridders. Binnen is op het gelijkvloers één van de portieken van het Forum van Augustus erg goed bewaard gebleven.
Daarboven bevindt zich een mooie zaal uit de renaissance van waaruit een trap naar de gekende loggia leidt, die je ook vanaf de Via dei Fori Imperiali uitstekend kan zien. Er is ook een klein museum waar de geschiedenis van de Orde van Malta wordt gepresenteerd en dat de eeuwenlange verbondenheid van de ridders met Rome duidelijk maakt.
De Soevereine Militaire Hospitaal Orde van Sint-Jan van Jeruzalem, van Rhodos en van Malta (meestal kortweg de Maltezer Orde of Orde van Malta geheten) is een internationale rooms-katholieke ridderorde met een soevereine status, maar zonder eigen grondgebied. De hospitaalridders vormen één van de oudste nog bestaande ridderlijke ordes. De groep ontstond in de tijd van de Kruistochten.
De Orde van Malta heette aanvankelijk de Orde van Sint-Jan of Johannieterorde, een naam die tegenwoordig nog wordt gevoerd door de protestants geworden afdelingen. De Maltezer Orde telt ruim 12.500 katholieke leden, zowel geestelijken, Europese adel als niet-adellijken uit vele landen. Zij houden zich bezig met liefdadigheidswerk in eigen land en noodhulpverlening over de hele wereld. Daarnaast worden met plechtige ceremonies de oude tradities van de Orde levend gehouden.
De Orde van Malta beschikt niet meer over een eigen grondgebied, maar wordt desondanks door 98 landen erkend als een soeverein orgaan volgens internationaal recht. Dit is enigszins vergelijkbaar met de Heilige Stoel, die ook los van een territorium soevereiniteit bezit. De Maltezer Orde onderhoudt diplomatieke betrekkingen met 104 landen maar is geen volledig lid van de Verenigde Naties of de Europese Unie. Wel is de Maltezer Orde sinds 1994 één van de vijftien waarnemers of ‘observer members’ van de VN.
De ambassades en de residenties van de ambassadeurs zijn extra-territoriaal gebied, net als Palazzo Malta aan de Via dei Condotti in Rome, de zetel van de vorst-grootmeester. De officiële dienstauto’s van de Maltezer Orde zijn voorzien van Italiaanse diplomatieke kentekenplaten, eindigend op de letters XA. Daarnaast gebruiken de ridders in Italië eigen nummerborden die beginnen met de letters SMOM, wat in dit geval staat voor Servizio Militare dell’Ordine di Malta , de hulpdienst van de Italiaanse afdeling van de orde.
De Orde werd gesticht in 1113 door monnik Gerardus (al situeren sommige bronnen de stichting reeds omstreeks 1070) om de zieken en gewonden tijdens de kruistochten in het Heilig Land te verzorgen en om tijdens deze gevaarlijke onderneming de (veld)hospitalen van personeel te voorzien. De Orde ging echter al spoedig ook een militaire rol spelen. De kruisvaarders die rond 1100 met Godfried van Bouillon meekwamen, schonken het hospitaal vele goederen als dank voor de opvang van hun zieken en gewonden. Zo beschikte het hospitaal al gauw over allerlei bezittingen in het Heilige Land, Klein-Azië en Europa. Dat goederenbezit groeide snel, niet alleen door schenkingen, maar ook doordat de goederen van de Orde der Tempeliers in 1312 gedeeltelijk aan de Johannieters werden toegewezen.
Door de oprukkende Turken en de val van de door de Kruisvaarders gestichte landen, moest de Orde enkele keren verhuizen. Dat gebeurde achtereenvolgens naar Akko in 1191, naar Cyprus in 1291 en ten slotte in 1309 naar Rhodos, van waaruit ze, tot hun uitwijzing door de Turken in 1522, overal in het Midden-Oosten allerlei geheime operaties uitvoerden. Dat leverde hun, behalve een enorme kennis, ook een netwerk van informanten op. Uiteindelijk ging in 1522 ook Rhodos verloren en zwierven de ridders zeven jaar lang door Zuid-Italië. In 1530 beloonde keizer Karel V de ridderorde met het eiland Malta. Hiervan stamt ook de naam Maltezer Ridders.
De Orde verdedigde Malta tegen verschillende Turkse invasies; het doorstane Beleg van Malta (1565) was hiervan het belangrijkste wapenfeit. Malta leverde bij elkaar honderden galeien die bijdroegen aan het afslaan van de Turkse poging om de Middellandse Zee, en daarmee Europa, te veroveren. De Orde werd door Napoleon opnieuw van het eiland verdreven en de zetel werd in 1799 verplaatst naar Sint-Petersburg, waar tsaar Paul I van Rusland bereid was om als beschermer en grootmeester van de Orde op te treden, dit ondanks protest van de Heilige Stoel.
Na de dood van tsaar Paul I in 1801 vestigde de Maltezer Orde zich in Catania, vervolgens in 1821 in Ferrara en uiteindelijk in 1834 in Rome, onder de bescherming van de Heilige Stoel. Sindsdien kon de orde haar positie weer versterken en kreeg ze geleidelijk aan ook haar bezittingen in Italië weer terug in handen. Op dat ogenblik waren de ridders hun oorspronkelijke religieuze en politieke betekenis al vrijwel kwijtgeraakt. Niettemin, net als een archaïsche wet die nooit is ingetrokken, bezit de Orde ook vandaag nog steeds de status en de privileges van een onafhankelijke nationale staat.
Daarbij horen onder meer het recht om munten te slaan, postzegels te drukken, autokentekens uit te geven, een koopvaardijvloot te laten varen en paspoorten te verstrekken aan zijn diplomaten en andere begunstigde lieden. De munteenheden van de Orde zijn scudi en grani, maar deze worden echter nergens als betaalmiddel aanvaard. Het zijn louter symbolische eenheden maar ze bestaan wel en zijn zeer gegeerd bij muntenverzamelaars.
Net als bijvoorbeeld organisaties zoals Opus Dei is de Orde ontheven van de jurisdictie van plaatselijke bisschoppen, omdat zij officieel, na zoveel eeuwen, nog steeds rechtstreeks onder het gezag van de paus valt. In de praktijk betekent dit dat de Orde vrijwel autonoom werkt. Een grootmeester van de Orde van Malta krijgt in alle katholieke landen dezelfde ontvangst als een gewoon staatshoofd en wordt overeenkomstig behandeld.
De ridders kunnen eender welke nationaliteit bezitten. De kerngroep vormt echter een exclusieve en elitaire orde, omdat de leden minstens twee eeuwen adeldom en 16 rechtstreekse voorvaderen moeten kunnen aantonen. Er bestaan drie klassen binnen de Orde: de religieuzen, voor wie de strikte gelofte van kuisheid, gehoorzaamheid en armoede geldt, de tweede klasse belooft louter absolute gehoorzaamheid en de derde klasse (waar ditmaal ook vrouwen worden toegelaten) legt geen religieuze geloften af maar gaat ermee akkoord een voorbeeldige en christelijke levenswandel aan te houden.
http://www.orderofmalta.int (Internationale website)
http://www.ordevanmaltabelgie.org/nl/ (Belgische afdeling)
http://www.ordevanmalta.nl/index.html (Nederlandse afdeling)
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 22 maart 2015. Bekijk het origineel.