Diverse kranten brachten de voorbije dagen het nieuws: de Israëlische archeoloog Ehud Netzer heeft recent het graf ontdekt van Herodes, de vazalkoning van de Romeinen in Judea die heerste ten tijde van de geboorte van Jezus. De vondst is gedaan in Herodium, een afgevlakte heuveltop in de woestijn 12 kilometer ten zuiden van Jeruzalem. Herodium was een van de laatste bolwerken die de joodse opstandelingen in hun strijd met de Romeinen moesten prijsgeven. Dat Herodes in Herodium begraven lag werd al lang vermoed maar het graf werd nooit gevonden. De geschiedschrijver Josephus Flavius beschreef de tombe en de begrafenisstoet van Herodes, die in het jaar 4 v. Chr. stierf in Jericho. Het graf werd ontdekt in een terrein dat niet eerder werd onderzocht, tussen de twee paleizen die Herodes liet bouwen in. Herodes werd circa 40 voor Chr. aangesteld door de Senaat in Rome als ‘Koning van de Joden’. Wie was die man?
Herodes leefde van ca. 73 tot 4 v. Chr. en was de zoon van Antipater, die Romeins procurator was van Judea. Al vroeg werd Herodes door zijn vader belast met het bestuur over Galilea. Kort na 42 werd hij door Marcus Antonius tot tetrarch (viervorst) van het joodse gebied benoemd. Toen in 40 de laatste Makkabeeënkoning en Parthische vazal Antigonus Maccabaeus met succes een greep naar de macht deed, wist Herodes naar Rome te ontkomen, waar hij door de Senaat tot koning van Judea werd benoemd.
Met de hulp van de Romeinse legioenen werd Antigonus overwonnen en Jeruzalem veroverd. Herodes breidde zijn rijk uit van Damascus tot aan de grenzen van Egypte. Herodes oefende in het gebied absolute macht uit en sloeg zijn eigen munten. Hij legde de havenstad Caesarea aan, liet paleizen, steden en monumenten bouwen en hij bevorderde kunsten en wetenschappen.
Ondanks zijn grote bestuurskwaliteiten en de gunstige voorwaarden die hij heeft geschapen voor de joodse expansie in het Romeinse Rijk, had hij bij zijn volk toch een slechte naam.Zijn houding tegenover het Makkabeese vorstenhuis, waaraan hij door een huwelijk was geparenteerd, zijn tiranniek optreden – hij werd ervan verdacht zijn schoonbroer te hebben vermoord en hij heeft zijn vrouw Mariamme I en drie zonen laten terechtstellen -, de zware belastingen en het bloedig onderdrukken van ieder verzet wekten veel weerstand, maar hij krenkte de joden het diepst door zijn hellenistische cultuurpolitiek.
De ergernis over het bouwen van een renbaan, een theater en een amfitheater in Jeruzalem en het voor zijn rekening laten bouwen van heidense tempels in buitenlandse steden, kon niet worden gecompenseerd door de grootse restauratie en verbouwing van de Jeruzalemse tempel en door zijn succesvolle pleidooien bij de keizer voor de joden in de diaspora. Herodes bleef altijd het vriendje van Rome. Slechts met behulp van een meedogenloos militair apparaat kon hij zich handhaven.
Volgens het evangelie van Mattheus 2, 16 was Herodes de opdrachtgever van de kindermoord te Betlehem. Herodes liet alle in en rondom Bethlehem geboren jongetjes tot twee jaar ombrengen uit angst voor de toekomstige koning die zich onder hen zou bevinden. Jozef, Maria en hun pasgeboren kindje Jezus wisten echter tijdig te ontsnappen naar Egypte. Na de dood van Herodes maakte keizer Augustus drie van zijn zoons tot heerser, ieder over een deel van het gebied van hun overleden vader.
Bij opgravingen zijn de voorbije jaren indrukwekkende voorbeelden ontdekt van Herodes’ bouwwoede, zowel in Jeruzalem als in de rest van zijn land, bv. Masada. De beschrijving die de historicus Flavius Josephus van de tempel geeft, is wat betreft de contouren van het tempelterrein voor een groot deel bevestigd bij opgravingen, die sinds 1968 rondom de tempelberg hebben plaatsgevonden. Ook op de westelijke heuvel van Jeruzalem zijn fraaie voorbeelden te zien van de bouwbedrijvigheid tijdens de regering van Herodes: de Citadel, het Herodiaanse Paleis. Van andere door Josephus genoemde bouwwerken als de renbaan en het theater is tot nog toe niets teruggevonden.
Herodes werd begraven in het Herodion, een fort 4 km ten zuiden van Betlehem. Hij had daarvoor een bestaande heuvel uitgezocht die hij liet ophogen en waarin hij een luxueus complex liet bouwen met grote zalen en met warme en koude baden. Omdat hij zich hier ook wilde laten begraven, liet hij er een mausoleum bouwen. Sinds 1967, toen het archeologisch onderzoek werd hervat, is er vele jaren vruchteloos gezocht naar het graf. Steeds zonder succes. Nu is het dus wel gelukt.
Dit artikel verscheen oorspronkelijk op 10 mei 2007 op het Romenieuws-archief.