De 150ste verjaardag van de eenwording van Italië vormde een aanleiding om de talrijke vervuilde en nogal verwaarloosde borstbeelden op de Gianicolo-heuvel een ernstige opknapbeurt te geven.
Dat was overigens dringend nodig. Restaurateurs zijn daar nu al enige tijd mee bezig en ook het enorme en imposante ruiterstandbeeld van Garibaldi wordt momenteel opgefrist.
De ruim tachtig bustes staan verspreid over de hele Passeggiata di Gianicolo. Het zijn de helden van het Risorgimento die op deze belangrijke heuveltop vereeuwigd werden, in de schaduw van hun grote leider Giuseppe Garibaldi.
Toeristen die bij een volgend Romebezoek de Janiculus nog eens beklimmen zullen hun ogen niet kunnen geloven. De reeds gerestaureerde beelden zien er weer uit als nieuw. De vraag is natuurlijk alleen hoelang ze dat zullen blijven. Op 17 maart wordt de gerestaureerde zone ingehuldigd door president Napolitano.
Vanaf de Gianicolo heb je het op één na mooiste uitzicht over Rome. De tientallen bustes op de Gianicolo waren al vele jaren niets meer dan verweerde stenen gezichten met daaronder een naam in vage, half uitgesleten letters, die bij slechts weinig mensen nog een belletje deed rinkelen.
De voorbije weken arriveerde een team restauratie-specialisten op de Gianicolo. Die zijn nu bezig het gezicht en de identiteit van de dappere strijders in ere te herstellen. De grote middelen en het meest moderne technisch materiaal werden ingezet om de immense laag vuil, bestaande uit onder meer de uitwerpselen van vogels, de aangroei van algen en korstmossen, roet en uitlaatgassen zo snel en zo degelijk mogelijk te verwijderen. Verscheidene beelden vertoonden ook barsten en breuken.
Het dringende herstel van deze unieke symbolen van het risorgimento kwam geen dag te vroeg. Zeker met het huidige jubileumjaar in het achterhoofd, doet de overheid er momenteel alles aan om de restauratie zo snel en zo goed mogelijk uit te voeren.
Ook het enorme ruiterstandbeeld van Garibaldi zelf wordt aangepakt. Het laatste onderhoud van dat beeld dateert uit 1990. Het ruiterstandbeeld van Garibaldi’s echtgenote Anita, dat zich bovenop haar graftombe bevindt, een beetje verderop de Passeggiata, bevindt zich eveneens in zeer slechte staat. Er werd dan ook 160.000 euro uitgetrokken voor de meest dringende herstellingen en restauraties aan alle beelden en monumenten in het gebied.
Dat de werken opvallend vlug vorderen, is te danken aan het gebruik van een speciale techniek. Voor het verwijderen van de laag organisch vuil en mossen wordt gewerkt met biocide. Dat is een speciaal samengesteld preparaat dat de levende organismen doodt waartegen het wordt ingezet.
De werkzame stoffen in het preparaat vallen alleen de specifieke vervuiling en plantengroei aan. Dat is de reden waarom elk beeld een tijdje in een polyethyleen folie wordt verpakt. Die ingreep vergemakkelijkt de absorptie van het product.
De vuilafzetting wordt nadien verwijderd met behulp van een emulsielaag op basis van ammoniakzouten die in een speciale verpakking op de bustes wordt aangebracht en nadien moeiteloos kan worden verwijderd. De stof neemt het vuil en de inmiddels afgestorven mossen en plantenaangroei met zich mee.
De bekende vrijheidsstrijder Giuseppe Garibaldi wordt ook weleens de ‘Held van twee werelden’ geheten, omdat hij zowel in Europa als Latijns-Amerika heeft gevochten. Garibaldi zorgde voor de Italiaanse eenmaking en riep Rome uit tot de hoofdstad van Italië. Op Piazza Garibaldi, op de Gianicolo-heuvel in Rome, vind je zijn indrukwekkend ruiterstandbeeld. Het beeld dateert uit 1895 en is gemaakt door kunstenaar Emilio Gallori.
Een beetje verder staat het ruiterstandbeeld van Garibaldi’s (gesneuvelde) Braziliaanse vrouw, Anita. Zij ligt begraven onder het monument. Het beeld, waar ze op de ene arm haar kind draagt en met de andere hand een pistool vasthoudt, is gemaakt door de Siciliaanse beeldhouwer Mario Rutelli, dezelfde die onder meer de beelden van de prachtige Najadenfontein op Piazza della Repubblica heeft vervaardigd.
Leuk detail: Francesco, de kleinzoon van deze Mario Rutelli, zou later burgemeester van Rome worden en bracht het tot minister van cultuur in de regering-Prodi. Rutelli is nog altijd politiek actief.
Maar we hadden het over Garibaldi. De toekomstige nationalistische strijder in de Italiaanse eenwording (het Risorgimento) werd geboren in Nice op 4 juli 1807. Garibaldi wordt door de Italianen beschouwd als een nationale held. Als officier van de Piëmontese marine sloot Garibaldi zich in 1833 aan bij Giovine Italia (Jong Italië).
Een jaar later organiseerde deze groep onder leiding van Giuseppe Mazzini een opstand in Genua. Garibaldi deserteerde om erbij te kunnen zijn, maar de opstand mislukte en hij werd ter dood veroordeeld. Giuseppe vluchtte naar Zuid-Amerika waar hij onder meer actief was als kaperskapitein in Brazilië en als generaal in het Uruguayaanse leger. In Zuid-Amerika leerde hij ook zijn vrouw Anita kennen.
Na de revolutie van 1848 keerde Garibaldi naar zijn geboortegrond terug, om de strijd tegen Oostenrijk te leiden. Hij was de guerrillaoorlog die hij bij het Lago Maggiore moest voeren amper begonnen, of Piëmonte staakte de strijd.
Garibaldi negeerde het bestand en zette op eigen houtje de oorlog verder. Zijn legertje werd verdreven en hij sloeg weer op de vlucht. Voor de tweede maal was hij persona non grata in Piëmonte.
Een jaar later, in 1849, raakte Garibaldi betrokken bij de opstand in Rome. Men had de paus verjaagd en de Romeinse Republiek (1849) uitgeroepen. Franse troepen onder leiding van Louis Napoleon, de latere keizer Napoleon III, zorgden er echter voor dat de republikeinen zich snel gewonnen moesten geven en de paus zijn plek weer kon innemen. Garibaldi werd in ballingschap naar de Verenigde Staten gestuurd, waarna hij zich van 1852 tot 1860 op het eiland Caprera bij Sardinië schuil hield.
Vanaf 1860 streed Garibaldi met zijn duizend ‘Roodhemden’ (I Mille) voor de vrijheid van Italië. Hij veroverde Sicilië, stak een jaar later over naar Calabrië en bracht met de verovering van Napels het Koninkrijk der Beide Siciliën ten val.
Garibaldi droeg de macht over aan Victor Emanuel, die daarmee de eerste koning van Italië werd. Op de Pauselijke Staten en Venetië na was heel Italië nu één. In 1866 werd Venetië veroverd en pas in 1870 werd Rome op de Fransen veroverd, waardoor het Italië zoals wij dat vandaag kennen ontstond.
Giuseppe Garibaldi bracht het uiteindelijk tot parlementslid en overleed op 2 juni 1882 op zijn geliefde Caprera, een klein eilandje voor de kust van Sardinië. Zijn woonhuis is nu een museum en het eiland zelf is in zijn geheel een nationaal monument. Caprera is met de La Maddalena-archipel verbonden door een 600 meter lange brug.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 15 februari 2011. Bekijk het origineel.