In Rome is een grote tentoonstelling begonnen rond de figuur van Cleopatra, één van de meest beroemde en controversiële vrouwen in de geschiedenis en al zeker in de oudheid. In het Chiostro del Bramante wordt met behulp van 180 kunstwerken een beeld geschetst van de tijdgenote van Julius Caesar. Prettig om weten is dat de tentoonstelling werd samengesteld door Giovanni Gentili, de curator van de memorabele en fantastische expo rond Julius Caesar, die in 2008 op dezelfde locatie te zien was. Ook de rol van Cleopatra in de machtsverhoudingen in Rome wordt grondig uitgediept. De relatie tussen macht en seks lijkt eindeloos te worden herhaald in de politieke wereldgeschiedenis. Cleopatra had een verhouding met zowel Julius Caesar als Marcus Antonius maar op de achtergronden speelden diverse politieke machtspelletjes. De expo is te bezoeken tot 2 februari 2014. In de reeks van zowat zeventig najaarstentoonstellingen in Rome is dit er alvast eentje die niet te missen is.
Cleopatra VII Thea Philopator, de laatste koningin van Egypte, die regeerde in de periode 69-30 v. Chr. was naar verluidt niet bijzonder mooi maar buitengewoon verleidelijk, intelligent en vastberaden en bovendien gezegend met een briljant intellect. Een gevaarlijke combinatie! Haar beschaafde en verfijnde persoonlijkheid maakte van Cleopatra een echte ster die een grote impact had op de culturele en politieke wereld van haar tijd. Haar aanwezigheid bleef eeuwenlang nazinderen. Ze werd een icoon en is ook vandaag nog steeds één van de meest besproken vrouwen ter wereld.
Het is nu al duidelijk dat deze tentoonstelling samen met de expo rond keizer Augustus (in de Scuderie del Quirinale) één van de mooiste en meest spectaculaire van dit najaar zal worden. De figuur van Cleopatra intrigeert dan ook velen en samen met de uitstekende naam die zowel de Chiostro del Bramante als de Scuderie del Quirinale de voorbije jaren op het vlak van toptentoonstellingen wisten op te bouwen kan deze expo eigenlijk niet mislukken.
In 2000 was er in Rome ook al eens een kleinere tentoonstelling rond Cleopatra te zien. Die haalde dat jaar het bezoekersrecord van alle Romeinse expo’s. Het is overigens een merkwaardig toeval dat de tentoonstelling rond Cleopatra net samenvalt met die van haar aartsvijand Augustus. Ook tweeduizend jaar later blijken ze nog steeds met elkaar verbonden.
Voor Cleopatra-tentoonstelling kregen de samenstellers medewerking en kunstwerken in bruikleen van de belangrijkste musea ter wereld, waaronder het Museo Egizio van Turijn, de Vaticaanse musea en de Capitolijnse Musea, de Museo Nazionale Romano, het Museo Archeologico Nazionale van Napels, het Museo Egizio in Firenze, het British Museum in Londen, het Musée du Louvre in Parijs en het Kunsthistorisches Museum in Wenen.
Het is een buitenkans om al de prestigieuze werken die deze musea samenbrachten tegelijk te kunnen bewonderen. Onder de 180 tentoongestelde meesterwerken bevinden zich enkele werken die nog nooit in Italië werden tentoongesteld en zelfs enkele stukken die nog nooit eerder aan het publiek werden getoond. Een wereldpremière dus. Ook prettig: de audiogids die tijdens je wandeling op de expo het verhaal van Cleopatra vertelt is gratis voor de bezoekers.
De tentoonstelling is onderverdeeld in negen secties:
- Cleopatra. De laatste koningin van Egypte
- Het land van de Nijl De Hellenistische heersers
- Goden en heiligen in het Ptolemaeïsche Egypte
- De kunsten en de hoofdrolspelers
- Cleopatra en Rome – De Egyptemania in Rome
- Nieuwe sekten en cultussen in Rome
- Rome veroverd: de nieuwe farao.
CLEOPATRA – ACHTERGROND
Cleopatra VII (vermoedelijk geboren in Alexandrië 69 en overleden op 10 augustus 30 v. Chr.), koningin van Egypte, uit het Huis der Ptolemaeën, besteeg de troon in 51, samen met haar broer Ptolemaeus XIII, maar werd in 48 door haar regenten verdreven. Niet lang daarna, bij de komst van Julius Caesar in Egypte, werd zij diens minnares. Hij zette haar, nu samen met haar tweede broer, Ptolemaeus XIV, opnieuw op de troon. Zij schonk Caesar een zoon, Caesarion (zomer 47), en volgde hem naar Rome, waar zij van 46 tot 44 verbleef.
Na de moord op Caesar keerde zij naar Alexandrië terug en vergiftigde (naar men aanneemt) haar medekoning. In 41 ontmoette zij Marcus Antonius in Tarsus en werd diens minnares; na een tijd van verwijdering huwde hij haar in 37. Zij schonk hem drie kinderen. Antonius legde door rijke schenkingen van titels en provincies de grondslag voor een groot oosters rijk. Het leed geen twijfel dat het uiteindelijk doel de heerschappij over het gehele Romeinse Rijk was, met Alexandrië als hoofdstad.
Toen het in 32 tot een definitieve breuk kwam tussen Octavianus en Antonius, verklaarde de senaat in Rome om propagandistische redenen (vermijding van het woord burgeroorlog) de oorlog aan Cleopatra. In de Slag bij Actium (31) vluchtte zij als eerste, nog vóór het pleit beslecht was, gevolgd door Antonius. Nadat zij nog getracht had ook Octavianus voor zich te winnen door zich te vernederen (een persoonlijke ontmoeting op 8 augustus 30) pleegde zij zelfmoord.
Cleopatra was van zuiver Macedonische afkomst. Van de traditionele culturele ‘apartheid’ van de Ptolemaeën week zij slechts af doordat zij behalve haar moedertaal ook het Egyptisch (evenals vele andere oosterse talen) sprak, en doordat zij zich als Isis, als dochter van de zonnegod Re (Ra), liet vereren (Caesarion liet zij overigens Horus noemen). Zij was een bijzonder intelligente en heerszuchtige vrouw. Haar liefdesaffaires met Romeinse voormannen dienden uitsluitend haar politieke ambities. Van de angst, de haat en ook de heimelijke bewondering die haar optreden bij de Romeinen opwekte, is Horatius (Oden I, 37) een welsprekende getuige.
CLEOPATRA. ROMA E L’INCANTESIMO DELL’EGITTO
Tot 2 februari 2014
Chiostro del Bramante, Arco della Pace 5, Rome
Open van 10 tot 20 u., op zaterdag en zondag van 10 tot 21 u.
Tickets 11 en 13 euro (audiogids inbegrepen).
Rondleidingen met groepen mogelijk (min. 15, max. 25 personen).
Alle verdere informatie en resevaties: www.mostracleopatra.it
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 26 oktober 2013. Bekijk het origineel.