De restauratie van een aantal monumentale fonteinen in het centrum van Rome gaat onverminderd voort. Eerstdaags wordt de Fontana della Barcaccia aangepakt. Die bevindt zich op Piazza di Spagna, aan de voet van de Spaanse Trappen. Eerder al werd begonnen aan de restauratiewerken van de Fontane del Tritone op Piazza Barbarini, de Fontana dell’acqua Paola op Piazza Trilussa, de Quattro Fontane-groep op het kruispunt van de Via delle Quattro Fontane en de Via del Quirinale, de Fontana delle Tartarughe of Schildpaddenfontein op Piazza Mattei en de Fontana del Leoni op Piazza del Popolo. Ook de Najadenfontein (Piazza della Repubblica) en de Trevifontein moeten nog grondig worden aangepakt. De Trevi is een ingewikkeld dossier (de kostprijs van de restauratie wordt geraamd op 2,5 miljoen euro) dat vertraging heeft opgelopen. De werkzaamheden bleven hier voorlopig beperkt tot wat hoogst noodzakelijk oplapwerk.
De Romeinse fonteinen hebben vooral te lijden van corrossie die vreet aan de kalksteen, het marmer of travertijn, de aangroei van allerlei mossen, woekerende algen en aantasting door smog en roet, veroorzaakt door auto’s en bussen. De restauratie van de Fontana della Barcaccia, ontworpen door Pietro Bernini in de periode 1626-1629 zal gebeuren door het bedrijf Urban Vision dat de opdracht in onderaanneming doorschoof naar Tecnicon , een specialist in de restauratie van steden oppervlakken. De werken kosten 209.960 euro en moeten klaar zijn in juni 2014.
De restauratie omvat de desinfectie en reiniging van alle stenen van de aanslag van kalk, mossen en ander vuil. Scheurtjes en kloofjes worden gedicht, het waterdistributiesysteem wordt vervangen en rond het gerestaureerde geheel wordt een beschermende laag aangebracht. Na afloop van de werkzaamheden zal ook de kasseibestrating rond de fontein worden vervangen. Eerdere restauraties gebeurden in de achttiende eeuw, de vroege negentiende eeuw en daarna in de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw.
Pietro, de vader van Gian Lorenzo Bernini begon in 1626 in opdracht van paus Urbanus VIII aan de bouw van de Fontana della Barcaccia en werd welicht geholpen door zijn toen al 28-jarige zoon. Bernini werkte ook samen met de steenhouwer Bancozzi. Gelegen in het centrum van een laag ovaalvormig bekken verzamelt de fontein in de vorm van een schip water in een bekken. De heraldische emblemen, bijen en zonnen verwijzen naar het wapen van de familie Barberini, waaruit paus Urbanus VIII afkomstig was.
De naam barcaccia is te vertalen als ‘oude schuit’. De fontein werd zowat een eeuw eerder geplaatst dan de Spaanse Trappen zelf die pas in de periode na 1723 werden gebouwd. Daarmee is de fontein het oudste monument op het plein. Het idee achter het ontwerp vond zijn oorsprong in een grote overstroming in Rome, toen op Kerstmis 1598 (het geboortejaar van de jonge Bernini) de Tiber buiten zijn oevers was getreden en er een kleine schuit (barca) hierheen dreef en op de huidige Piazza di Spagna strandde. Het ontwerp van bark doet enigszins denken aan een antieke Griekse helm.
De fontein wordt gevoed door de Acqua Vergine, net zoals ondermeer de Trevifontein en de fonteinen op Piazza Navona en aan het Pantheon. In tegenstelling tot elke zichzelf respecterende fontein spuwt de Fontana della Barcaccia bijna geen water naar boven, maar vloeit het water zowat in alle richtingen, een beetje zoals uit een scheepswrak dat uit het water wordt gehesen. Dit heeft louter een technische reden: de druk van het water is op deze plaats onvoldoende om het water fel te stuwen. Om dit probleem enigzins op te lossen werd de fontein zelfs een stukje onder het straatniveau aangelegd.
Urbanus VIII schreef een tweeregelig gedicht dat in de fontein gegraveerd werd, vrij te vertalen als ‘het schip van de Kerk spuit geen vuur maar zoet water waarmee de vlammen van de oorlog worden gedoofd’. Dat was nogal hypocriet want de paus was op dat ogenblik aan het onderhandelen met Frankrijk en Spanje om vanuit de zee het protestantse Engeland aan te vallen.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 10 november 2013. Bekijk het origineel.