De Fontana dell’Acqua Felice, ook gekend als de Mozesfontein (Fontana del Mosè), gelegen aan de hoek van de Via 20 Settembre / Largo Santa Suzanna (Piazza San Bernardo), is na een grondig restauratieproces in volle luister hersteld. Er werd in het verleden al vaker gewerkt aan de fontein maar de laatste serieuze restauratie-ingreep dateerde reeds uit 1988.
De jongste jaren begon het monument er met de maand vuiler uit te zien. Roet en smog zorgden voor een steeds dikker wordende laag van verontreinigend zwart stof en deden ook hier hun vernietigende werk aan de oorspronkelijke bouwmaterialen. Het werd dus hoog tijd dat er iets gebeurde met de fontein.
Na een gedetailleerde studie van de steensoorten en materialen die destijds voor de fontein werden gebruikt, begon men aan een nieuwe interventie. Die concentreerde zich vooral op de marmeren reliëfs en het standbeeld van Mozes. De (nep)rotsen en het waterbekken hadden vooral te lijden van kalkafzetting en waren gemakkelijker te reinigen.
Het buitengewoon onderhoud van de monumentale fontein begon in februari 2009 en startte met een grondige reiniging van alle oppervlakken met mechanische en chemische middelen. Vervolgens werden alle beschadigde delen opnieuw gerestaureerd, bepleisterd met speciale materialen of op een andere manier opgeknapt. Het waterbekken kreeg een nieuwe dichtingslaag want er durfde weleens water uitsijpelen. De restauratie van de Fontana dell’Acqua Felice kostte ongeveer 440.000 euro.
De fontein werd gebouwd tussen 1586 en 1589 in opdracht van Felice Peretti alias paus Sixtus V (1585-1590) en werd ontworpen door Domenico Fontana. Het monument zou later bekend raken als één van de zogenaamde mostra-fonteinen of pronkfonteinen die de pausen lieten oprichten om aan de bevolking te laten zien dat de watervoorziening van Rome hen nauw aan het hart lag. Ook de Trevifontein en de Fontana dell’Aqua Paola kenden zo hun ontstaan. De fonteinen werden door de pausen gebruikt als propaganda-instrumenten.
Eén van de eerste daden van Sixtus V bij zijn aanstelling was de reconstructie en herstelling van de oud-Romeinse aquaducten Aqua Alessandrina, de Aqua Claudia en de Aqua Marcia. Hierdoor werden alle heuvels van water voorzien waardoor deze opnieuw konden bewoond en bewerkt worden. Door de aquaducten uit de Romeinse oudheid opnieuw te activeren kreeg paus Sixtus V de unieke kans zijn stadsuitbreiding binnen de volledige omwalling te realiseren terwijl hij volledig onafhankelijk was van natuurlijke watertoevoer. Dat was een probleem waar zijn voorgangers steeds mee hadden gekampt. Sinds de vroege Middeleeuwen tot op dat moment waren de mensen immers verplicht te gaan wonen in de omgeving van de Tiber, louter omwille van het gebrek aan water.
De Mozesfontein zou het eindpunt worden van het inmiddels gerestaureerde aquaduct Aqua Alexandriana, dat bij die gelegenheid werd herdoopt tot Aqua Felice, uiteraard ter ere van paus Sixtus V. Het hele project werd door het volk inderdaad onthaald als een grote pauselijke triomf. Sixtus V gebruikte het aquaduct dan ook als propagandamachine.
Omdat de Aqua Felice een belangrijk aquaduct was, vond de paus dat er best een mooi kunstwerk op het eindpunt zou komen, zodat de mensen zijn realisatie in de toekomst zeker niet zouden vergeten. Hij plaatste dus een muurfontein aan het einde van het aquaduct, de Fontana dell’Acqua Felice, waarin hij de Kerk maar ook zichzelf nog eens extra verheerlijkte door allerlei verwijzingen naar Mozes die water uit de berg liet stromen en andere legendarische taferelen die Sixtus V een soort goddelijk statuut van waterbrenger moesten bezorgen.
In 1585 gaf de paus zijn huisarchitect, Domenico Fontana, de opdracht. Die ontwierp, bijgestaan door zijn neef Giovanni Fontana, een monumentale fontein met drie sierlijke bogen. Verschillende kunstenaars zorgden voor de beeldhouwwerken en de uiteindelijke realisatie. De restauratie van het aquaduct werd in 1586 afgerond, de fontein werd een jaar later, op 15 juni 1587, officieel in gebruik gesteld.
Bouwmateriaal was er genoeg voorhanden. De fontein is grotendeels vervaardigd met travertijn en marmer afkomstig uit de Thermen van Diocletianus, die zich in de oudheid uitstrekten van, ruwweg, het huidige Stazione Termini tot Piazza San Bernardo. Voor wie de omgeving een beetje kent, weet dat de oppervlakte waarover het vroegere keizerlijke thermencomplex zich heeft uitgestrekt enorm is.
Een aantal gebouwen van de Thermen van Diocletianus bleven gedeeltelijk bewaard en zijn tot vandaag zichtbaar. Het meest bekende voorbeeld vandaag is de kerk Santa Maria degli Angeli e dei Martiri waar oorspronkelijk het tepidarium en het frigidarium van de thermen waren gevestigd.
In de drie bogen van de Fontana dell’Acqua Felice worden telkens bijbelse verhalen afgebeeld. Hiervoor bevindt zich het watergedeelte van de fontein. In het midden van de fontein staat Mozes die, naar het verhaal uit het Oude Testament, water uit een rots slaat. De verhoudingen van het lichaam van Mozes kloppen echter niet, sommige lichaamsdelen zijn te groot.
Omdat het beeld van Mozes vaak werd vergeleken met de Mozes van Michelangelo (te bewonderen in de San Pietro in Vincoli), dat veel mooier was uitgevoerd, leverden de Romeinen veel commentaar op de verkeerde verhoudingen. Beeldhouwer Prospero Bresciano zou door al die kritiek zo geraakt geweest zijn dat hij van ellende gestorven is of zelfmoord heeft gepleegd. Waarheid of legende, dat weten we niet, maar in ieder geval is de man overleden in 1588, amper een jaar nadat het eerste water door de fontein stroomde.
Aan de beide zijden van Mozes worden andere verhalen over water uit het Oude Testament uitgebeeld. Aan de linkerkant het verhaal van Aëron die de Israëlieten door het water leidt. Aan de rechterkant staat Jozua, de opvolger van Mozes. Voor de uitbeelding van de verhalen staan vier leeuwen, kopieën van Egyptische originelen die destijds in de buurt van het Pantheon stonden. Deze leeuwen spuwen het water van de fontein. Altijd handig om flesjes te vullen.
Meer gedetailleerde informatie over deze toch wat minder bekende fontein lees je bij een klik op deze link. En voor wie het niet zou weten: als je hier toch in de buurt bent, bezoek dan vlakbij, net om de hoek, zeker ook even de barokke Santa Maria della Vittoria, vooral bekend van het knappe beeldhouwwerk ‘De extase van Sint-Theresa’, misschien wel het allergrootste meesterwerk van Gian Lorenzo Bernini.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 25 augustus 2010. Bekijk het origineel.