Een virtueel bezoek aan de Markten van Trajanus - SPQR

We schreven in het verleden al meermaals over de steeds fraaier uitgebouwde mogelijkheden om Rome bezoeken zonder een stap buiten de deur te zetten. Vanuit je luie stoel voor het computerscherm kan je tegenwoordig een virtueel bezoek brengen aan vele tientallen musea, archeogische sites en gebouwen. Ook met toepassingen zoals Google Earth, het Google Art Project en Google Streetview kom je al een heel eind. Vorig jaar zette het stadsbestuur van Rome de wereldberoemde Capitolijnse Musea online via een nieuwe technologie. Toen werd beloofd dat na een evaluatie nog andere projecten zouden volgen. Een paar weken geleden werd met dezelfde digitale technieken de schitterende site van de Mercati di Traiano ontsloten. Websites waarmee je uren kan bezig zijn.

Waar de meeste toepassingen in feite beperkt zijn tot één gebouw, kamer of site waar je het interieur of de omgeving in alle richtingen kan bekijken, aangevuld met sterke zoomfuncties, is het nu mogelijk letterlijk doorheen bv. kamers van gebouwen te wandelen en alles te bekijken wat zich daarin bevindt. Tegelijk kan je informatie over elk object oproepen, een audio- of videopresentatie laten afspelen en extra foto’s opvragen. Het Romeinse stadsbestuur wil haar fraaiste troeven met behulp van deze technologie online zetten. De toepassing is bijzonder handig voor nostalgische Romereizigers of voor nieuwe toeristen die alvast eens willen kennismaken met wat de eeuwige stad zoal te bieden heeft, maar is ook zeer bruikbaar om een (school)bezoek voor te bereiden, om nog eens op te zoeken in welke zaal een bepaald voorwerp te vinden is of, gewoon, om er urenlang aangenaam mee bezig te zijn. Het mooie is dat je alles helemaal zelf in de hand hebt en vrij kan kiezen waar je naartoe gaat en wat je wil bekijken.

Ook bij de toepassing die nu de Markten van Trajanus in beweging brengt moet je zelf je weg zoeken doorheen de archeologische site, al zijn we toch iets meer onder de indruk van de digitale prestatie die met het Capitolijnse Museum werd neergezet. Om het gemakkelijker te maken wordt er voor de mogelijke doorgangen (verder en terug) gebruik gemaakt van pijltjes die je kan volgen. Je krijgt ook altijd de naam te zien van de plek waar je je bevindt of waar je naartoe kan gaan. Voor wie verdwaalt kan rechts onderaan het grondplannetje van het museum oproepen en zich desgewenst ineens naar een bepaalde zone bewegen. Maar dat is een beetje vals spelen. Het is veel boeiender om zelf het bezoek af te leggen, rustig de site verkennend, zoals je dat ook in Rome zou doen.

Het Forum van Trajanus is het jongste van de keizerlijke fora. Het besloeg bijna evenveel ruimte als al de andere tezamen. De architect was Apollodorus van Damascus. De ingangspartij, in de vorm van een triomfboog, lag tegenover de noordwestelijke zijwand van het Forum van Augustus. Hier betrad men het eigenlijke forum met in het midden het ruiterstandbeeld van Trajanus en met als afsluiting de enorme overdwars gelegen Basilica Ulpia, een vijfschepige ruimte ter grootte van de huidige St.-Paulus-buiten-de-Muren. Op het pleintje daarachter stond, ingesloten door twee bibliotheekgebouwen, de nog bestaande erezuil met de spiraalvormig om haar schacht oplopende reliëfs, gewijd aan Trajanus’ veldtochten tegen de Daciërs. Spiraalvormig om de zuil van Trajanus is een gesculpteerde band aangebracht, waarop de gebeurtenissen uit de strijd in een continuerende voorstelling in reliëf zijn uitgebeeld. Deze band is ruim 1 m breed, 244 m lang en bevat ongeveer 2.500 figuren. De ontwerper is onbekend.

De zuil is gemonteerd op een piëdestal, waarin eens de as van Trajanus heeft gerust. Pas na de dood van de keizer werd als sluitstuk de hem gewijde tempel gesticht. Aan de noordoostzijde van het forum bouwde vermoedelijk dezelfde architect de Markthallen van Trajanus. Het grote complex werd in de jaren 100-112 naast het Forum van Trajanus aangelegd in vijf niveau’s tegen de zuidelijke helling van de Quirinale. Het complex, in feite het eerste overdekte shoppingcentrum ter wereld, werd gebouwd uit met baksteen bekleed beton. Het lag dicht naast het Forum, maar het eigenlijke Forum was omgeven door een hoge brandmuur (waar nu alleen nog een lage rand van over is), waar een weg langs liep. Het complex bestond uit ruim 150 winkel- en kantoorruimtes op de begane grond en vier verdiepingen. Er waren ingangen op het gelijkvloers en op de tweede verdieping via een straatje dat in de Middeleeuwen bekend stond als de Via Biberatica.

Bovenaan was het complex toegankelijk vanaf de Quirinale via een grote gewelfde hal. Men kan zich dit vandaag nog zeer goed voorstellen omdat het complex vrij goed bewaard is gebleven. De ingang van deze hal, die waarschijnlijk ook in de oudheid de hoofdingang was, ligt aan de huidige Via IV Novembre. Aan het eind van deze hal loopt een trap naar beneden naar de Via Biberatica. Op de begane grond kwam je meteen bij een tiental tabernae (winkeleenheden) in een halve cirkel die nog steeds de omtrek volgen van de noordelijke exedra van het Forum van Trajanus. Ze hebben een fraai bewerkte façade met boven de ingangen een rand van ramen met halfronde bovenkant en pilasters ertussen. Daarboven zijn driehoekige frontons en halffrontons aangebracht. Op de begane grond werden tuinbouwproducten verkocht. Op de eerste etage waren de olie- en wijnhandelaars gevestigd. Door de tweede verdieping loopt de Via Biberatica, een straatje met aan beide zijden travertijnen voetpaden. Het scheidt het symmetrisch aangelegde benedengedeelte van het complex van het asymmetrische bovengedeelte.

De naam Via Biberatica is Middeleeuws en wordt uitgelegd als ‘Drankstraat’ (naar het Latijnse bibere = drinken). Mogelijk is het een verbastering van Via Piperatica ‘Peperstraat’ (naar het Latijnse piper = peper), omdat er luxe specerijen uit het Verre Oosten werden verkocht. Op de derde verdieping lag de grote gewelfde hal, een rechthoekige ruimte van 28 x 9,80 m. met zes kruisgewelven. Hierin waren tabernae op twee niveau’s, in totaal 24 eenheden. Ook deze waren gewijd aan de specerijenhandel. In de bovenste verdieping, ten slotte, waren waarschijnlijk kantoren gevestigd van ambtenaren die zich bezighielden met de voedseluitdeling.

Het complex maakte in de 13de eeuw onderdeel uit van een complex van fortificaties van de families Colonna en Caetani. Hiervan maakte ook de Torre dei Milizie (‘Toren van de Milities’ gebouwd rond 1200) deel uit, een hoge vierkante toren die nog altijd uitsteekt achter de Markten van Trajanus. In de 16de eeuw werd het klooster van Santa Caterina da Siena in en op de resten van de Markten aangelegd. In de jaren 1926-1934 werd het klooster gesloopt en werden de antieke resten van de Markten blootgelegd. Het goed bewaarde complex is tegenwoordig zoveel mogelijk in zijn oorspronkelijke staat hersteld en uitvoerig gerestaureerd. De keizerfora werden van 1924 tot 1932 opgegraven. In de lengte erdoorheen voert thans de brede Via dei Fori Imperiali.

Trajanus werd in 98 n. C. keizer van Rome en breidde het Romeinse Rijk uit door zijn militaire overwinningen in Midden-Europa en Mesopotamië. Hij zette een aantal grote bouwkundige projecten op, zoals de aanleg van wegen en kanalen en de bouw van havens. Trajanus introduceerde ook sociale hervormingen die gericht waren op het herbouwen van steden en op het verminderen van armoede. Onder het bewind van Trajanus was het grondgebied van het Romeinse Rijk het omvangrijkst. De Antonijnse heerser Trajanus veroverde Dacië (deel van het hedendaagse Roemenië en Hongarije) en Arabië en behaalde verscheidene belangrijke overwinningen in Parthia (Iran).

Trajanus, keizer van Rome van 98 tot 117, diende onder zijn vader, Marcus Ulpius, vele jaren in Syrië als tribunus militum en doorliep daarna een succesvolle, militair getinte senatorencarrière. In 97 was hij stadhouder van Germania Superior, waar hij vernam dat Nerva hem geadopteerd en daarmee tot opvolger bestemd had. Trajanus gold als een zeer bekwaam veldheer met grote populariteit, wat de keuze van Nerva begrijpelijk maakt. Na Nerva’s dood inspecteerde en versterkte Trajanus eerst de Rijn- en de Donaugrens. Begin 99 keerde hij naar Rome terug. In de lijn van Nerva bond hij het volk aan zich door ruime graanuitdelingen, uitbreiding van het systeem van de alimenta (uitkering ten behoeve van arme kinderen), vermindering van successierechten en vermindering van de lasten in de provincies. Grote bouwwerken werden op touw gezet – vooral na 107 met het geld dat in de Tweede Dacische Oorlog was buitgemaakt –, o.a. het Forum van Trajanus en een nieuwe haven ten noorden van Ostia.

In 101 trok Trajanus naar het onrustige gebied van de Daciërs in het huidige Roemenië. In 102 dwong hij Decebalus zichzelf en zijn hoofdstad Sarmizegetusa over te geven, waarna hij naar Rome terugkeerde. In 105 viel Decebalus de Romeinse garnizoenen in Dacië aan. De keizer trok opnieuw op, ontzette de garnizoenen, heroverde de hoofdstad, die nu de Romeinse kolonie Ulpia Traiana werd, en dwong Decebalus zelfmoord te plegen (107). Dacië werd als provincie geannexeerd en grondig geromaniseerd. Elders werd het Romeinse gezag versterkt (Numidië) of uitgebreid: Nabataea werd geannexeerd (105–106). De belangrijkste bedreiging van het Romeinse gezag in het oosten vormden nog steeds de Parthen, die omstreeks 110 een Romeins vazal in Armenië afzetten. Trajanus trok tegen Armenië op (in 113; ter herinnering aan zijn vertrek werd in 114 in Beneventum de Boog van Trajanus opgericht), dat hem zonder veel moeite in handen viel. Daarop begaf hij zich naar Mesopotamië, waar hij in 115 de Tigris overtrok en Ctesiphon veroverde.

In 116 rebelleerde het zuidelijk deel van Mesopotamië en de Parthen vielen zijn bases verder naar het westen aan. Het lukte Trajanus de orde te herstellen, maar bij zijn werk in Mesopotamië werd hij afgeleid door een joodse opstand in de diaspora in Egypte, Cyrene en Cyprus. De opstand werd in bloed gesmoord (115–116). Omdat Trajanus zich ziek voelde, keerde hij terug; hij stierf aan het slot van een expeditie die weinig had opgeleverd. Trajanus is begonnen regelmatig intellectuelen, vorsten en prominenten uit de Griekstalige provincies op te nemen in het rijksbestuur. Er kwamen zelfs Grieken in de Romeinse Senaat. Trajanus gold als een tolerant en wijs heerser. Tegenover de christenen nam hij een ambivalente houding aan: zij mochten niet opgespoord worden en er mocht niet naar anonieme aanklachten tegen hen worden geluisterd, maar als zij aangeklaagd werden en weigerden te offeren op de altaren van de staatsgoden en die van de keizers, moesten ze streng gestraft worden. Trajanus onderhield goede contacten met schrijvers en filosofen.

Mercati di Traiano
Via IV Novembre 94.
Dinsdag tot en met zondag van 9 tot 19 u. (kassa’s sluiten een uur eerder)
Maandag gesloten.

www.mercatiditraiano.it

VIRTUELE WANDELINGEN:

http://tourvirtuale.mercatiditraiano.it/

http://tourvirtuale.museicapitolini.org/

DE VATICAANSE REALISATIES:

http://www.vatican.va/various/basiliche/san_pietro/vr_tour/index-en.html

http://www.vatican.va/various/basiliche/san_paolo/vr_tour/index-it.html

http://www.vatican.va/various/basiliche/san_giovanni/vr_tour/Media/VR/Lateran_Nave1/index.html

http://www.vatican.va/various/cappelle/sistina_vr/index.html

http://mv.vatican.va/3_EN/pages/MV_Visite.html
SOORTGELIJKE WEBSITES:

http://rome.arounder.com/it (grote verzameling virtuele musea, archeologische sites,…)