Momenteel zijn er ingrijpende werken bezig aan de Via di Ripetta. Die straat maakt deel uit van de zogenaamde Tridente, de drietand die vanaf Piazza del Popolo wordt gevormd door de Via del Corso, de Via del Babuino en de Via di Ripetta zelf. Op vrij korte termijn worden de voetpaden in deze drie straten verbreed. Het is tevens de bedoeling in de toekomst het autoverkeer zoveel mogelijk te bannen. In hoeverre dat laatste effectief zal gebeuren valt nog af te wachten maar tijdens de actuele werken kunnen bewoners en bezoekers zelf vaststellen hoeveel mooier de Via di Ripetta er zou uitzien zonder auto’s. Voor de herinrichting van de Via di Ripetta werd 900.000 euro uitgetrokken. Burgemeester Alemanno staat niet afkerig tegenover het idee het verkeer grotendeels te weren uit de straat. Alvast de grote toeristenbussen zullen in de toekomst niet meer welkom zijn in de vernieuwde Via di Ripetta. Komende vanuit het centrum, wordt de toegang tot de Via di Ripetta geflankeerd door twee monumenten uit de oudheid, de Ara Pacis en het Mausoleum van Augustus.
De Via di Ripetta is één van de oudste straten in Rome die nog de oorspronkelijke route volgt. Reeds in de eerste eeuw bevond zich hier een druk gebruikt pad. Vermoedelijk was de weg reeds in gebruik tijdens de bouw van het Mausoleum van Augustus. In het het begin van de zestiende eeuw werd de straat deftig aangelegd en kreeg ze van paus Leo X, de zoon van Lorenzo de’ Medici (Il Magnifico), de naam Via Leonina. Die werken verliepen alles behalve vlot. De paus dreigde toen zelfs met de ex-communicatie van de architecten en wegenbouwers (Antonio da Sangallo il Giovane, Raimondo Capodiferro en Bartolomeo della Valle) indien de straat niet voltooid zou geraken. De kosten werden onder meer betaald met een speciale belasting op de activiteiten van prostituees. Die hadden overigens dubbele pech: niet alleen moesten ze betalen, ze waren ook één van hun favoriete werkplekken kwijt. De hoertjes vertoefden immers graag in het donkere wegje dat later zou uitgroeien tot de Via di Ripetta.
In 1704 gaf paus Clemens XI opdracht tot de bouw van een rivierhaven langs de Tiber die, om ze te onderscheiden van de Ripa Grande haven in Trastevere, het verkleinwoordje Ripetta meekreeg. De haven, ook wel Porto Clementino geheten, werd gebouwd door Allesandro Specchi en Carlo Fontana. De huidige Via di Ripetta bevindt zich gedeeltelijk op de nu verdwenen plek waar vroeger de havenactiviteiten plaatsvonden. De havenkaaien bevonden zich op de plaats waar nu de Passeggiata di Ripetta loopt.
De trappen, de fundamenten voor de aanlegplaatsen en de stenen drinkbakken voor de lastdieren die nodig waren om de goederen van de scheepjes te vervoeren, werden gedeeltelijk gebouwd met brokstukken die na een aardbeving uit de gewelven van het Colosseum waren gevallen. Travertijn was een dankbaar en stevig bouwmateriaal en het feit dat er opeens zomaar een heleboel stevige stenen beschikbaar waren, heeft de werken aan de nieuwe haven aanzienlijk versneld. Hoeveel bouwmateriaal van het Colosseum er zich vandaag nog onder en langs de Via di Ripetta en in het water bevindt is onbekend.
Meer nog dan de Via del Corso, waar het autoverkeer al langer wordt beperkt en een aantal voetgangersstroken de voorbije jaren reeds effectief werden verbreed, vormt de Via di Ripetta één van de belangrijkste verkeersaders van de Tridente-wijk. De werken, waarbij over een lengte van zowat 350 m de trottoirs worden vernieuwd met basalttegels en de straat zelf nieuwe kasseitjes krijgt, zullen tenminste tot december duren. Er wordt in principe zeven dagen op zeven gewerkt om de overlast voor bewoners en handelaars zoveel mogelijk te beperken. Ondertussen is de straat volledig afgesloten voor het verkeer. Bussen en auto’s worden omgeleid, wat elders in de stad en in de nabije omgeving voor vertragingen en meer chaos zorgt.
Nu de werken volop bezig zijn wordt op het reeds aangelegde gedeelte stilaan duidelijk hoeveel mooier de straat zou zijn zonder het altijd drukke autoverkeer. Het stadsbestuur krijgt de jongste weken dan ook regelmatig af te rekenen met heel wat drukkingsgroepen om daar eindelijk eens werk van te maken. Er moeten echter eerst alternatieven komen, zoals de voorziene uitbreiding van de ondergrondse parkeergarage in Villa Borghese – dat wordt meteen de grootste ondergrondse parking in Europa – en de ondergrondse ‘People Mover’ die bezoekers op 90 seconden van de parking naar Piazza del Popolo zal brengen. Dat project, met een prijskaartje van 142 miljoen euro, begint in juni volgend jaar en zal tenminste drie jaar duren, zonder rekening te houden met vertragingen zoals de haast onvermijdelijke archeologische vondsten.
Een volledige verkeersvrije Tridente is dus zeker nog niet voor morgen, al zou de nieuwe Via di Ripetta een mooie aanleiding zijn om het alvast eens al dan niet tijdelijk te proberen, al was het dan alleen maar op zaterdag of zondag. De handelaars en restauranthouders die het succes zien van de Via del Corso – die elke namiddag verkeersvrij wordt – hoeven niet meer te worden overtuigd. Maar alleen al in de Via di Ripetta beschikken zowat 2.000 mensen over een bewonerspasje, dat hen het recht geeft om met hun auto in de straat te komen. De auto’s bannen wordt dus geen gemakkelijke oefening.
De rivierhaven, waar voornamelijk hout, brandstof en wijn werd aangevoerd, was nooit een groot succes en na een aantal jaren sloeg de verwaarlozing dan ook reeds toe. De regelmatige overstromingen van de Tiber, gecombineerd met een gebrekkig onderhoud, zorgden na een aantal jaren voor afbrokkelende stenen en gebouwen die ernstig werden aangetast door vocht en schimmels. Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat de meeste mensen het niet erg vonden dat de architectonisch toch wel fraaie haven in de negentiende eeuw moest verdwijnen voor de bouw van de huidige grote dijkmuren langs de Tiber. Die bedwingen nu wel het water van de Tiber maar hebben tijdens de bouw ook heel wat bouwkundig erfgoed grondig verwoest.
Ook de voormalige Tiberhaven werd grotendeels vernietigd en verdween onder water en onder de grond. De rest werd weggevoerd als bouwafval. Het enige wat nog overblijft van dit prachtig stukje Rome uit het meer recente verleden zijn de Fontana dei Navigatori op Piazza del Porto di Ripetta en de twee Colonne del Porto di Ripetta, waarop enkele grote Tiber-overstromingen staan aangegeven. Ze vormen originele en stille getuigen van de handelsgeest, de schippers en de kooplui die in een niet zover verleden deze hele omgeving domineerden met drukke handelsactiviteiten. Op zondag wandelden de burgers net zoals vandaag op Piazza Navona heen en weer langs de havenkade.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 28 september 2012. Bekijk het origineel.