Vorige maandag was het precies 90 jaar geleden dat het Verdrag van Lateranen gesloten werd en daarmee werd ook Vaticaanstad zoals we het ministaatje nu kennen in het leven geroepen. Je kon gisteren over deze geschiedenis een uitgebreide bijdrage lezen. De toenmalige Italiaanse dictator Benito Mussolini wilde die belangrijke gebeurtenis visueel weergeven door het aanleggen van een open verbinding tussen de stad Rome en het Vaticaan, als een teken van conciliazione of verzoening. Zo ontstond de Via della Conciliazione.
Deze éénrichtingslaan der ‘Verzoening’ is 420 m lang en loopt van de Engelenburcht tot het Sint Pietersplein. Ze werd tussen 1936 en 1950 aangelegd. De komst van deze door velen verguisde laan resulteerde weliswaar in een onbelemmerd uitzicht op de Sint Pietersbasiliek en het Sint-Pietersplein, maar ging ten koste van de oude Borgo-wijk.
De plannen voor de nieuwe straat waren in 1931 klaar. Om ze te realiseren moest de oude wijk tussen de Borgo Vecchio en Borgo Nuovo (twee smalle straatjes in het verlengde van het Sint-Pietersplein, richting Tiber en Engelenburcht) worden afgebroken om zo de toeschouwer reeds vanuit de oude binnenstad van Rome een rechtstreekse blik op de basiliek van Sint-Pieter te geven. De afbraak van deze Spina di Borgo begon in oktober 1936 en duurde bijna een jaar. Daarbij werd in totaal 600.000 m³ bebouwing verwijderd.
De werkzaamheden aan de straat zelf werden onderbroken door de Tweede Wereldoorlog, en pas in 1950 kon het project worden afgesloten met de aanleg van twee evenwijdige rijen van in totaal 28 moderne obelisken die als lichtmasten dienen. In de tijd vóór Mussolini naderde de bezoeker die van de Tiber kwam, de basiliek langs de Spina, als het ware de ruggengraat van de Borgo, gevormd door twee mooie oude straten die min of meer parallel naar het Sint Pietersplein van Bernini liepen, maar die het uitzicht op de basiliek niet zoals nu meteen op een spectaculaire manier prijsgaven.
Toen hier nog een wirwar van steegjes lag, zag men de zonovergoten gevel van de basiliek pas wanneer men er vlak vóór stond, vandaag is het ooit zo wezenlijke deel bij het naderen van de Sint-Pietersbasiliek, de echte verrassing, volledig verdwenen. In 1937, het jaar vóór Hitlers eerste bezoek aan Rome, besloot Mussolini deze betrekkelijk geleidelijke onthulling van de basiliek en zijn koepel, te veranderen in puur melodrama vanuit een éénpuntsperspectief. Het resulteerde in een reusachtige laan in de stijl van Albert Speer die de plaats heeft ingenomen van beide straten, de Borgo Vecchio en Borgo Nuovo die samen de Spina di Borghi vormden.
Aan de Borgo Vecchio lag omstreeks 1550 de herberg Il Falcone Bianco die werd uitgebaat door de Nederlandse waardin Magdalena. Er kwamen schilders over de vloer, maar ook Hendrik van Brederode was hier te gast. Ook het huis en het atelier van Rafaël gingen met de aanleg van de nieuwe straat verloren. Wanneer we vandaag langs deze vrij saaie laan (hoewel er heel wat opmerkelijke gebouwen staan, maar daar moet je wel wat tijd voor nemen) de basiliek naderen, zakt de machtige koepel steeds verder weg en zal uitzonderlijk geheel achter de gevel schuil gaan.
Dit is uiteraard een architectonische fout die men onrechtvaardig in de schoenen schuift van Carlo Maderno die de kerk van een langschip voorzag en daarmee het oorspronkelijke plan van een Grieks kruis met een koepel in het centrum opgaf. Toch zit in deze fout enige symboliek: de koepel heeft zijn lokkende taak, de reiziger wordt opgenomen in de armen der kerk (de zuilengalerij van Bernini) en kan vanaf dan al zijn aandacht wijden aan het godshuis zelf en het hart ervan, namelijk het graf van Petrus.
Het is de uitleg waarmee deze ingreep uit de jaren dertig van vorige eeuw wordt verklaard, maar die architecturaal eigenlijk niet te verantwoorden valt. Een stad moet evolueren en vernieuwen, maar de vernietiging van de Borgo-wijk is zeker niet de meest doordachte en beste urbanistische ingreep die tijdens de voorbije eeuwen in Rome werd uitgevoerd.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 18 februari 2019. Bekijk het origineel.