In Rome is zopas weer een prachtige tentoonstelling begonnen. De komende maanden kan je van zeer nabij kennismaken met een grote verzameling Romeinse kunst die uit heel Europa bij elkaar werd gebracht. Ritratti. Le tante facce del potere toont de invloed die beelden en gezichten hadden op het publiek uit de oudheid. Deze belangrijke tentoonstelling is de tweede fase van het prestigieuze vijfjarenproject I giorni di Roma, die ditmaal met bustes, standbeelden, koppen, iconografische portretten en afbeeldingen op herdenkings- en grafmonumenten niet alleen de machtshebbers maar ook de gewone mensen uit de oudheid tot leven brengt. Het wordt echt prachtig wanneer je onderweg kennismaakt met de 'morphing'- techniek, een demonstratie waarbij op een realistische manier wordt getoond dat het fysionomische karakter van de oude gezichten nog steeds is terug te vinden in onze tijd. De tentoonstelling is te bezoeken tot 25 september 2011.
Wie de Romeinse en bij uitbreiding de Italiaanse archeologische musea frequenteert, heeft in zijn of haar leven ongetwijfeld al een heleboel bustes, koppen en standbeelden kunnen bekijken. Maar wat hier in Rome bij elkaar werd gebracht is ronduit uniek. De voorwerpen zijn afkomstig uit diverse grote Europese musea en sommige stukken worden zelfs voor de eerste keer sinds jaren aan het publiek getoond.
Het gaat ditmaal niet zozeer om de hoeveelheid maar wel om de buitengewone kwaliteit (het is waarschijnlijk de mooiste collectie antieke beelden die ooit samen werd tentoongesteld) en vooral ook om de enscenering, de soms ronduit prachtige opstelling en het verhaal dat bij de beelden hoort. Een koppel dat samen naar de andere kunstwerken in het museum lijkt te kijken. Een vrouw die dromerig uit het raam naar de binnentuin kijkt. Dat soort dingen. Je voelt de oudheid soms als het ware tot leven komen.
Erg fijn is ook dat niet alleen de oorsprong van de Romeinse beelden in kwestie wordt verklaard, maar je ook meer te weten komt over de invloed die afbeeldingen hadden in de diverse periodes, gaande van de Republikeinse tijd tot de late oudheid. Hoewel de Romeinen aanvankelijk heel wat kunstwerken kopieerden, wordt duidelijk dat normen zoals kracht en schoonheid in Rome gaandeweg anders werden geïnterpreteerd dan in Griekenland of Egypte.
Bijzonder indrukwekkend is de afdeling waar diverse vrouwenkapsels worden geanalyseerd en tonen hoe mode en smaak in diverse periodes van de oudheid grondig evolueerden. Niet alleen een esthetisch fenomeen of een gril van de tijd maar vooral een getuigenis van de enorme veranderingen die de Romeinse samenleving doormaakte.
In totaal werden er meer dan 150 unieke kunstvoorwerpen bij elkaar gebracht. Naast de koppen, bustes en standbeelden zijn er ook aardewerk en afbeeldingen te bekijken afkomstig van herdenkings- en grafmonumenten. De tentoonstelling toont als het ware een stukje van het overblijvende geheugen uit de oudheid. Er waren toen weinig andere artistieke technieken om iets te vereeuwigen. We zien de eerste portretten in terracotta en brons, gevolgd door de veel grotere productie van marmeren en bronzen beelden in de keizertijd.
Pas veel later ontstonden technieken zoals fotografie om gebeurtenissen en personen te bewaren en, dat zou in de oudheid pas een schokkende ervaring geweest zijn, film en video die de realiteit met bewegende beelden konden registreren. Maar net als vandaag bestond ook destijds de behoefte om verder te leven na de dood, om zichzelf te kunnen tonen aan het nageslacht. De Romeinen die vandaag deze tentoonstelling bevolken hebben wellicht nooit vermoed dat ze vele eeuwen later nog steeds door honderdduizenden mensen zouden bekeken worden, maar dat heeft meer te maken met hun beeldhouwwerk in duurzaam marmer dan met vooruitziendheid.
Deze bijzondere tentoonstelling biedt in ieder geval een buitengewone gelegenheid om eens na te denken over een van de belangrijkste expressievormen, zeg maar de media, van de oude wereld. Sinds de late republiek, zijn Rome en de Romeinse steden gevuld geweest met een overweldigende hoeveelheid beelden en herdenkingsmonumenten, met talloze gezichten van bekende of volkomen anonieme voorouders. Alle personages die op een of andere manier in brons of marmer werden vereeuwigd hadden behoefte om zich te tonen aan de buitenwereld, hetzij tijdens het leven, hetzij na hun dood.
Zonder uitzondering wilden ze zich ook allemaal van hun beste zijde laten zien. De fysionomie en de gelaatstrekken moesten natuurlijk herkenbaar zijn maar het was vooral nodig om de buitenwereld of het nageslacht te tonen waar ze goed in waren. Dit geeft aanleiding tot verschillende soorten portretten, gaande van heroïsche en energieke mannen van actie, of zeer rustige, bedachtzame en intellectuele types.
Portretten van de Romeinse heersers zijn vaak niet alleen akelig realistisch maar brengen steevast een sterk gevoel van energie over. De Romeinse beeldhouwers wisten hoe ze hun opdrachtgever zodanig konden idealiseren dat de afbeelding een uitzonderlijke, haast goddelijke status verkreeg. Elke Romeliefhebber die al eens oog in oog heeft gestaan met mannen zoals Hadrianus, Caracalla, Marcus Aurelius of Julius Caesar, weet wel wat we bedoelen.
Op de tentoonstelling zie je bijvoorbeeld Augustus als een jonge man, afgebeeld als Alexander de Grote, vol energie en kracht maar ook als een veel oudere man, die je meteen in vertrouwen zou nemen en die overkomt als een attente grootvader, die bekommerd is om de gemeenschap en de morele waaren van het Romeinse rijk.
Het project I giorni di Roma (De dagen van Rome) duurt vijf jaar en wil met evenveel thematische tentoonstellingen zowel vakmensen als het grote publiek duidelijk maken hoe de Romeinen erin geslaagd zijn om gaandeweg een volkomen eigen artistieke taal te ontwikkelen op basis van de glorieuze en buitengewoon bewonderde Griekse figuratieve kunst. De keuze voor het Capitool als locatie is ideaal, want een heleboel van de mooiste werken uit de oudheid worden hier bewaard. Belangrijke musea uit heel Europa werken mee aan het project. Een kort overzicht van het project, waarvan dus al één luik achter de rug is:
2010 – .L’età della conquista Il fascino dell’arte greca a Roma (De charme van de Griekse kunst in Rome)
2011 – Ritratti. Le Tante facce del potere (Portretten. De vele gezichten van de macht)
2012 – Costruire un Impero. L’architettura come rappresentazione di potere (Bouwen aan een Rijk. De architectuur als representatie van de macht)
2013 – L’étà dell’equilibrio. L’arte romana durante il principato di Traiano e di Adriano (De kunst van Rome tijdens de Principaat van Trajanus en Hadrianus)
2014 – L’Età dell’angoscia. L’arte romana tra Marco Aurelio e Diocleziano (De eeuw van de angst. Romeinse kunst tussen Marcus Aurelius en Diocletianus).
Tijdens je rondgang op de tentoonstelling kom je ook in aanraking met een fijne demonstratie van 'morphing'. Op LCD-panelen zie je de geleidelijke maar soepele metamorfose van gezichten uit de oudheid naar levendige en realistische figuren die zo uit het kader zouden kunnen stappen om een praatje met je te maken. Hiermee wil men duidelijk maken dat het fysionomische karakter van de oude gezichten nog steeds terug te vinden is in de hedendaagse. In dit voorbeeld zie je bijvoorbeeld keizer Hadrianus tot leven komen.
Ritratti. Le tante facce del potere
Portretten. De vele gezichten van de macht
Tot 25 september 2011
Open van dinsdag tot zondag van 9 tot 20 uur, maandag en feestdagen gesloten.
P
iazza del Campidoglio 1
Capitolijnse Musea: Palazzo Caffarelli – Palazzo dei Conservatori
Tickets: 12 euro. Er zijn de gebruikelijke kortingen.
Tel. +39 06 0608 (dagelijks tussen 9 en 21 uur)
Fax: +39 06 6785 488
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 13 april 2011. Bekijk het origineel.