Iedereen weet dat de Romeinse ondergrond nog veel niet ontdekte schatten, verborgen gangen en resten uit de oudheid bevatten. Er gaat in Rome dan ook zelden een week voorbij zonder dat er een belangrijke ontdekking wordt gedaan. De voorbije jaren werden reeds veel sites in kaart gebracht en sommige daarvan worden nu en dan zelfs opengesteld voor het publiek.
Weinig bekend maar volkomen logisch is dat zich ook onder veel Romeinse kerken vaak fascinerende ondergrondse vertrekken, tempels en heiligdommen bevinden. De basiliek van San Clemente is daarvan een bij veel toeristen goed bekend voorbeeld.
Maar veel ondergrondse kerkruimten zijn zelden toegankelijk, tenzij tijdens bijzondere archeologische weken of speciale programma’s. Recent daalden we met de vereniging Sotterranei di Roma, een culturele organisatie die zich specialiseert in het ondergrondse archeologische erfgoed van de eeuwige stad, af in de diepte onder de San Nicola in Carcere in hartje Rome.
Deze basiliek bevindt zich op het voormalige Forum Boarium, het oudste forum van Rome en de plaats waar in de oudheid onder meer vee werd verhandeld. Het Forum Boarium bevond zich vlak naast de Tiber en kan je vandaag situeren op de plaats van de huidige Piazza Bocca della Verità.
Volgens de legende zouden in dit moerassige gebied ook Romulus en Remus aangespoeld zijn. Het was hier dat de Romeinen de eerste brug over de Tiber hebben gebouwd. Op deze plek bevond zich ook de Portus Tiberinus, een belangrijke overslaghaven, waar onder meer het zout werd gelost dat van hieruit in heel Italië werd verdeeld. Zo kwam de Via Salaria aan zijn naam. De economische activiteiten zorgden ervoor dat de aanvankelijk eenvoudige markt gaandeweg een dichtbevolkt en belangrijk bolwerk werd.
Naast woonhuizen, markthallen en gebouwen voor goederenopslag werden hier in de oudheid ook heel wat tempels opgericht. Een paar daarvan staan nog steeds overeind. Het zijn de ronde tempel van Herculus Invictus (meestal verkeerdelijk omschreven als de tempel van Vesta) en de tempel van Portunus. Beide gebouwen werden in de middeleeuwen getransformeerd tot kerk en zijn daardoor bewaard gebleven.
Veel tempels en gebouwen uit de oudheid zijn in de middeleeuwen afgebroken, maar de restanten bevinden zich vandaag nog grotendeels en vrij intact onder de grond. Dat is in heel Rome zo maar vooral de buurt in de omgeving van het Forum Boarium en het Forum Romanum zijn natuurlijk droomlocaties voor ondergrondse verkenningen.
In de kelder van de San Nicola in Carcere zie je nog de resten van vroegere tempels en diverse gebouwen en zijn zelfs ook nog de smalle steegjes zichtbaar die de gebouwen van elkaar scheiden. De basis van de ondergrondse ruimte wordt ingenomen door de tempel van Juno, die omgeven is door een aantal kleinere kamertjes die aan cellen doen denken. Zo ontstond het idee dat dit in de oudheid een gevangenis zou geweest zijn – vandaar ook de naam van de huidige kerk – maar daar is dus niets van aan.
Archeologen vermoeden dat de kamertjes in de oudheid werden gebruikt als administratieve kantoortjes voor geldtransacties of voor het afhandelen van contracten door de zakenmensen en handelaars die hun goederen kwamen lossen. Tijdens opgravingen zijn hier ook overblijfselen van menselijke begravingen gevonden, daterend uit de 6de en 7de eeuw. De precieze stichtingsdatum van de kerk is niet bekend maar in de gevel zijn overblijfselen en zuilen van oude tempels verwerkt.
De kerk werd eigenlijk gebouwd bovenop drie tempels uit de 3de en 2de eeuw v. Chr. Het is met zekerheid geweten dat het huidige gebouw aan het einde van de 8ste eeuw reeds dienst deed als kerk. De basiliek werd in de 12de eeuw en aan het einde van de 16de eeuw verbouwd en kreeg toen haar huidige vorm. Ook de barokke voorgevel dateert uit de periode van de laatste verbouwing. De klokkentoren fungeerde een tijdlang als verdedigingstoren.
San Nicola in Carcere
Via del Teatro Marcello 46
Sotterranei di Roma
Via Etruria 44
Tel. 06 9926 68 48
E-mail: sotterraneidiroma@hotmail.it
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 7 april 2012. Bekijk het origineel.