Morgen barst het commerciële circus los dat we tegenwoordig kennen als Valentijnsdag. Deze ‘dag der verliefden’ wordt gevierd op 14 februari en staat bekend als een topdag voor de horeca en andere snuggere middenstanders die inspelen op de Valentijn-hype. Feit is dat morgen zowat de hele verliefde Westerse wereld reikhalzend naar de brievenbus kijkt. Is er dit jaar een stille aanbidder of geliefde die met een kaart of andere verrassing je hart een heel klein beetje doet overslaan…? Op een anonieme manier je verliefdheid of vriendschap kenbaar maken, het kan blijkbaar alleen op Valentijnsdag. Maar waar komt die Valentijn eigenlijk vandaan? En waarom vieren we het eigenlijk? Vandaag presenteren we je enkele Valentijn-verhalen zodat je morgen kan uitpakken met deze weetjes!
Volgens de meeste bronnen gaat de oorsprong van Valentijnsdag terug gaat tot in de 3de eeuw na Christus. In Rome leefde toen een priester, Valentinus. Hij stond bekend om de goede daden die hij deed voor zieken, ouderen en armen. Valentinus genas ondermeer de blinde pleegdochter van Asterius, in die tijd senator in Rome. Asterius was hem hiervoor zo dankbaar dat hij zich bekeerde tot het christendom en al zijn invloed gebruikte om de Christelijke gevangenen vrij te laten. Voor keizer Claudius II was dit voldoende reden om op 14 februari 270 priester Valentinus te laten onthoofden. Sommige bronnen zeggen dat Valentinus werd onthoofd omdat hij in het geheim jonge koppeltjes in de echt verbond, tegen de richtlijnen van de keizer in.
Later werd Valentinus heilig verklaard door de kerk en 14 februari werd een feestdag. Met name in Engeland werd het feest veel gevierd. Het was in die tijd ongebruikelijk om openlijk je liefde aan iemand te tonen, maar op 14 februari werd hierop een uitzondering gemaakt. Iedereen kon dan zijn geliefde ongestraft verrassen met een een geschenkje of een (liefdes)brief. Engelse emigranten hebben Valentijnsdag later geïntroduceerd in Amerika. In de Verenigde Staten is de traditie opgepikt door het commerciële circuit. En nog later is het vanuit dit land in veel Europese landen opnieuw een populair feest geworden. Waarmee de cirkel gesloten is.
Er zijn echter ook andere bronnen die zeggen dat Valentijnsdag een afgeleide is van het Romeinse Lupercalia feest. Lupercalia werd op 15 februari gevierd ter ere van vruchtbaarheidsgod Lupercus. Voor de Romeinen was dit destijds een belangrijk feest. Het werd hoogstwaarschijnlijk gevierd in de buurt van de grotten waar Romulus en Remus, de stichters van Rome, volgens de legende waren opgevoed door een wolvin. Recente ontdekkingen situeren die plek op de Palatijnse heuvel. Hier werden volgens het verhaal de namen van ongehuwde jonge vrouwen in een grote kom gegooid. Ongehuwde mannen mochten dan om de beurt een naam trekken. Tijdens het feest waren deze twee jonge mensen dan elkaars partner. Toen in Europa het christelijke geloof opkwam, werd dit heidense feest door de kerk verboden en verving men Lupercalia door Valentijnsdag.
Nog andere verhalen omschrijven Valentijn als een eenvoudige christelijke Romeinse priester. Deze goede en vrijgevige man werd regelmatig geraadpleegd door jonge koppels. Maar in 268 besloot keizer Claudius II, met recht en rede bijgenaamd “de wrede”, het huwelijk te verbieden. De reden was eenvoudig : Claudius kende heel wat problemen om soldaten te ronselen voor zijn talrijke militaire campagnes. En wie is er meer terughoudend dan een gehuwde soldaat?
Valentijn (Valentinus eigenlijk) trok zich van dit verbod niet al te veel aan en bleef koppels inzegenen. De wrede Claudius liet hem aanhouden en gevangen zetten. In zijn gevangenis ontving de priester heel wat steunbetuigingen en aanmoedigingen. Sommige mensen brachten zelfs bloemen naar het raam van zijn kerker. Julia, de blinde dochter van de cipier, was aangedaan door zijn arrestatie en vroeg haar vader of ze de gevangene mocht ontmoeten. Vervolgens bracht ze de priester regelmatig en bezoek en overhandigde hem telkens voedsel. Valentijn beschreef de blinde Julia de wereld en de natuur en vertelde haar over zijn god tot wie hij elke ochtend en avond bad opdat het jonge meisje opnieuw zou kunnen zien. En plots: een mirakel! Op een avond glansde de cel in een helder licht en Julia begon te huilen: ze kon eindelijk opnieuw zien! Omwille van dit wonder bekeerde gans het gezin zich tot het christendom. Spijtig genoeg veroordeelde Claudius de Wrede, nadat hij dit vernomen had, Valentijn ter dood.
Op de avond voor zijn terechtstelling schreef Valentijn een laatste brief aan Julia, waarin hij haar aanmaande God nabij te blijven en hij ondertekende met een simpel: “Van je Valentijn”. De volgende dag werd de ongelukkige gruwelijk mishandeld en gebroken door de stokslagen van de Romeinse soldaten. Vervolgens werd hij onthoofd op de Via Flaminia. Volgens de overlevering zou dit op een 14de februari hebben plaatsgevonden… maar de bronnen zijn minder duidelijk over het jaartal: ergens tussen 268 en 273 na Christus. Er zijn natuurlijk 1001 manieren te bedenken om je geliefde op een attente en spontane manier te verrassen.
Een roos tussen je lippen en een gitaarballade onder het raam is misschien wat uit de mode, want uit onderzoek blijkt dat een kaartje nog steeds veruit het meest populair is op Valentijnsdag. Meer dan de helft van de mensen die zijn of haar liefde kenbaar wil maken op Valentijnsdag stuurt een (anonieme) kaart. Een tweede plaats is weggelegd voor een bos bloemen; ruim 20% verwent zijn geliefde met rozen of andere bloemen. Wie echter van plan is een sms-berichtje te versturen, kan niet op heel veel enthousiasme van de ontvanger rekenen. Een sms sturen aan je geliefde kwam in het Valentijnsonderzoek dat vorig jaar is gehouden op de allerlaatste plaats. Dan beter een citytrip naar Rome, nietwaar…?
Dit artikel verscheen oorspronkelijk op 13 februari 2008 op het Romenieuws-archief.