De geschiedenis van het pausdom – de oudste monarchie ter wereld – wemelt van intrige, moord, verraad en mysterie. De Britse historicus John Julius Norwich vertelt het verhaal van 2000 jaar pausdom met verbluffende helderheid in een amusante en licht verteerbare schrijfstijl zonder in te boeten aan academische ernst. Beginnend met de allereerste, Petrus, tot de huidige, Benedictus XVI. De auteur deinst niet terug voor smakelijke details maar houdt de grote lijn scherp in het oog. Daarbij weet hij met speels gemak sprekende documenten te vinden uit de tijd zelf, zoals brieven en dagboeken met vaak onthutsende inhoud. Er is ook veel aandacht voor de vele werken op het vlak van kunst en cultuur die de pausen in Rome hebben verwezenlijkt. Het is misschien wel één van de meest interessante boeken die ooit over dit onderwerp zijn uitgegeven en ongetwijfeld één van de meest toegankelijke. Het boek telt 565 bladzijden.
Er zijn pausen in alle maten en soorten geweest. Scherpzinnige diplomaten. Sadistische inquisiteurs. Liederlijke figuren zoals de Borgia’s. Ingetogen kluizenaarstypes. Ridders te paard. Hervormers. Conservatieven. Grote mecenassen die kunstwerken met eeuwigheidswaarde hebben besteld en nagelaten. Sommige pausen waren helden en heiligen, andere genotzuchtige levensgenieters, gewetenloze schurken of meedogenloze opportunisten. Het knappe is dat Norwich nooit schoonwast of demoniseert: van elke paus weegt hij licht- en schaduwzijde eerlijk en open tegen elkaar af. Een geldwolf kan best een prima bestuurder zijn, en een heilige een nul in diplomatie. Veel aandacht heeft Norwich ook voor de verdiensten van de pausen op het gebied van kunst en cultuur in Rome.
Tal van prikkelende vragen passeren de revue. Waarom was er ooit een hele vleugel van het Vaticaan ingericht voor een moslimprins, die bij de bevolking van Rome veel populairder was dan de paus zelf? Ligt Petrus wel echt onder de Sint-Pieter begraven? Was er echt een weergaloos aantrekkelijke Romeinse schoonheid, die achtereenvolgens zowel haar minnaar als haar zoon op de Heilige Stoel wist te installeren? Was er werkelijk een bordeel gevestigd in het paleis van Lateranen? Was Pius XII werkelijk een antisemiet en racist? En hoe stond de Romeinse bevolking tegenover de pauselijke heerschappij?
Het valt op hoe anders de Kerk die eerste eeuwen was. Vooral in de middeleeuwen duiken de meest kleurrijke figuren op. Na het verlies van de Pauselijke Staten in de 19de eeuw boet de Heilige Stoel aan macht in. Norwich houdt van hervormers als Leo XIII, de man van Rerum Novarum, en Johannes XXIII, van het vernieuwende tweede Vaticaans Concilie. Ook van Johannes-Paulus I had hij grote verwachtingen. Die had een revolutie tot stand kunnen brengen, nog ingrijpender dan Vaticanum II. Maar na 33 dagen was deze paus dood. Er zijn redenen om aan te nemen dat hij vermoord werd (een twijfelachtige eer die heel wat van zijn voorgangers te beurt is gevallen) maar Norwich spreekt er zich niet over uit. Over Johannes-Paulus II is Norwich betrekkelijk kort. Voor een oordeel over de huidige paus, Benedictus XVI, vindt hij het nog te vroeg.
Dit boek is heel geschikt om op een unieke manier kennis te maken met de Europese geschiedenis die nauw verweven is met het pausdom. In het boek is ook een lijst terug te vinden met een compleet overzicht van alle pausen (en tegenpausen) die in Rome en Avignon zetelden. John Julius Norwich (1929) is een Engelse historicus en televisiepersoonlijkheid, bekend van vele, vaak baanbrekende boeken over Byzantium, Venetië en de Middellandse Zee. Hij schrijft ontwapenend, met een scherp oog voor heuglijke details en eigenaardigheden en heeft het talent om een ingewikkeld verhaal op een verteerbare manier te presenteren.
De pausen. Een geschiedenis
John Julius Norwich
Oorspronkelijke titel: The popes. A history
Oorspronkelijk jaar van uitgave: 2011
Uitgever: Bert Bakker
565 pagina's met een aantal illustraties in kleur
ISBN: 978-90-351-3635-9
Prijs: 34,95 euro
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 11 augustus 2011. Bekijk het origineel.