De kerst- en eindejaarsdagen zijn voorbij en heel wat Romebezoekers hebben tijdens de voorbije dagen en weken bewonderende blikken kunnen werpen op de talrijke kerststallen die je meestal in kerken kan terugvinden maar die ook op het openbare domein worden neergezet.
De kerststallen in sommige kerken zijn niet zelden echte pareltjes van maquettekunst en het kerstgebouw op het Sint-Pietersplein is waarshijnlijk het meest bekende. De meest bewonderde keryststal dit jaar stond ongetwijfeld op de Spaanse Trappen.
Wie niet genoeg krijgt van kerststallen kan in Rome overigens gedurende het hele jaar terecht. Toen keizer Constantijn in 313 door het Edict van Milaan hun alliantie bezegelden en bepaalden dat er in het Romeinse Rijk voortaan vrijheid van godsdienst heerste (wat gezien de macht van Constantijn neerkwam op het invoeren van een officiële staatsgodsdienst), heeft de Kerk de feestdag van de oppergod, de zon, die werd gevierd op 25 december – het feest van het licht – definitief aangeduid als de officiële geboortedatum van Christus. De Perzische zonnegod Mithras was eveneens op 25 december geboren.
In 354 besliste paus Liberius (352-366) de geboorte van Christus op 25 december in Rome te vieren. Tijdens de derde eeuw dateerde men de geboorte van Christus vaak op de 14de of de 15de niesan van de joodse of Hebreeuwse kalender (omstreeks 25 maart of de lentenacht-evening). In Egypte en Palestina situeerde men de gebeurtenis ergens in mei.
De keuze voor 25 december was niet toevallig. Alles begon toen keizer Aurelianus in 274 de nationale cultus van de ‘onoverwinnelijke zonnegod’ instelde. Om de overwinning van de zonnegod op de duisternis te symboliseren, had Aurelianus het nieuwe feest vastgelegd op 25 december, in de periode van de winterzonnewende. De kerk plaatste deze dag op de liturgische kalender.
Voortaan zou de geboorte van Christus dus op 25 december worden gevierd, als feest van het ware licht dat de duisternis overwint. Het initiatief was een schot in de roos. Vanuit het Westen verspreidde de viering van kerstmis zich als een olievlek in de oosterse kerkgemeenschappen. De geslaagde herwaardering van de zonnegodcultus maakte de weg vrij om nog andere heidense feesten over te nemen.
De basilica Santi Cosma e Damiano aan de oostelijke zijde van het Forum Romanum aan de Via dei Fori Imperiali is gewijd aan de twee bekende heilige Griekse broers, die artsen en martelaren waren. De eerste dubbele deur links leidt tot de sacristie met daarin de indrukwekkende muren van de vroegere bibliotheek. Let ook op het massieve meubilair. Verderop, rechtdoor, bereik je de rustige kloostertuin waar je vooraan rechts toegang krijgt tot een reusachtige Napolitaanse kerststal uit de achttiende eeuw.
Deze authentieke kerststal uit Napels is 4 m hoog, 6 m breed en 3,5 m diep. Dergelijke kerststallen vind je in het Nationaal Museum van San Martino in Napels. Het exemplaar in Rome werd in 1939 geschonken door de Napolitaan Cataldo Perricelli. In 1988 werd de kerststal grondig gerestaureerd door Giulio Strauss. Sinds 1994 is het kunstwerk weer te bewonderen tijdens de openingsuren van de basilica. Destijds werd deze kerststal met borden op het voetpad aan de Via dei Fori Imperiali gepromoot als ‘the most famous Christmas crib in the world’. Let vooral op de zeer fijn gesneden beeldjes.
De allereerste kerststal (presepio) ter wereld, toen met levende personen en dieren, werd op initiatief van Sint-Franciscus van Assisi in 1223 met toestemming van paus Honorius III uitgebeeld in het bergplaatsje Greccio, in de provincie Rieti.
Voordien werden er weliswaar reeds geboortespelen opgevoerd, maar in 1207 had Innocentius III die verboden omdat ze blijk begonnen te geven van moreel verval. De gewoonte om Christus’ geboorte uit te beelden verspreidde zich vanuit Greccio over heel de wereld, al is het gebruik in onze streken pas sinds het begin van de twintigste eeuw wijd verbreid.
In de Via Madonna dei Monti (maar enkel te bereiken langs de ingang aan de Via Tor de Conti 23) in Rome vind je naast hotel Forum, oorspronkelijk een achttiende-eeuws klooster, een huisje van de Franciskanen dat een kerststalmuseum huisvest. Op woensdag en zaterdag kan je er van 17 tot 20 u. terecht. In de periode rond kerstmis is het alle dagen open van 16 tot 20 u.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 18 januari 2014. Bekijk het origineel.